فيروزآباد گذشت ، چند روز در منزل فراشبند توقف نمود و ايلخانى با هزار نفر سوار و فوج سرباز قشقائى به سرتيپى لطف على خان قشقائى به اردوى شجاع الملك پيوست ، پس با حشمت تمام به جانب بوشهر حركت نمودند و روز هفتم جمادى اول وارد صحراى ننيزك « 1 » چند فرسخى برازجان شدند و ايلخانى با سواران خود در همين ننيزك توقف نمود و شجاع الملك به برازجان آمده ، اردو برپا نمودند [ و ] نزول فرمود و از بزرگان سپاه منصور كه در برازجان رحل اقامت انداخته بودند ، ميرزا سلطان محمد خان والى كوه‌گيلويه و بهبهان و محمد قلى خان جوانشير سرتيپ فوج خاصه و لطف على خان سرتيپ « 2 » قشقائى و رضا قلى خان سرتيپ فوج عرب بودند و در شب چهاردهم اين ماه ، رضا قلى خان عرب و دو ارابه توپ و چهارصد نفر سرباز عرب براى آوردن آذوقه ، از اردو بيرون رفت و سيصد نفر سرباز قشقائى و يك ارابه توپ به او پيوست و از قريه چاه‌كوتاه « 3 » ، غله فراوان حمل كرده ، به اردو رسانيدند و مدت يك ماه ، شجاع الملك در برازجان بماند و اقدامى در جنگ نكرد و محمد صادق خان نورى كه قلاوز « 4 » لشكر ايرانى بود ، خبر فرستاد كه سپاه انگليس از بوشهر و از چاه كوتاه گشته « 5 » قصد برازجان را دارند « 6 » كه شبيخون آورند و شجاع الملك با سران سپاه مشورت نمود كه در شبيخون بر لشكر انگليس تقدم جوئيم و بعد از اتحاد آراء ، سه فوج سرباز و پانصد نفر سواره و دوازده ارابه توپ ، وقت غروب آفتاب از برازجان به جانب چاه كوتاه كه چهار فرسخ است روانه شدند ، چون فرسخى رفتند چنان بارانى باريد كه آلات جنگ آنها از توپ و تفنگ و قورخانه تر گشته ، از كار بيفتاد و از كوه و صحرا آب سيلابى جارى شد كه زمين پست و بلند را يكسان نمود و راه گم گرديد و در همين وقت از جانب باقر خان تنگستانى خبر رسيد كه سردار انگليس با سپاه خود به قصد شبيخون اردوى شما ، آمده‌اند و شجاع الملك براى محافظت اردو مراجعت نمود و بعد از چند ساعت لشكر انگليس به جاى آنها رسيده ، اتراق نمودند و روز ديگر محمد قلى خان ايلخانى دو نيزه‌سر از سربازان انگليس ، روانه اردوى ايرانى نمود « 7 » و پيغام فرستاد كه بايد پاى مردانگى را در جنگ با دشمن فشرده ، تساهل ننمود و شجاع الملك و سران سپاه ، سكونت را بر حركت ترجيح مىدادند كه دشمن بيايد ، او را بهتر دفع كنيم ، پس بنه و احمال اردو را بيرون فرستاده ، سبكبار گشته ، چند فرسخ از برازجان به جانب دالكى رفته ، در انتظار ورود دشمن نشستند و سپاه انگليس تا برازجان آمده به جاى لشكر ايرانى نشستند و بازمانده از قورخانه آنها را تصرف نمودند و شجاع الملك نامه‌اى به ايلخانى نوشت كه در شب دوازدهم جمادى دويم « 8 » از منزل ننيزك كه جاى توقف اردوى ايلخانى بود به جانب برازجان بيايد و در نيم فرسخى لشكر

--> ( 1 ) . ننيزك : ( Nanizak ) دهى در فاصله هفت و نيم ميلى برازجان و 25 ميلى بوشهر . ترجمه انگليسى فارسنامه ، ص 328 ، و ر ك : فارسنامه ناصرى ، گفتار دوم . ( 2 ) . ر ك : حقايق الاخبار ، ص 204 ، روضة الصفا ، ج 10 ، ص 734 . ( 3 ) . روستايى در 14 ميلى جنوب غربى برازجان . ( 4 ) . واژه‌اى است تركى به معنى مقدمه لشكر ، دليل راه ، جاسوس و مستحفظ اردو ، قراول . ( 5 ) . به معنى دور زده . ( 6 ) . ر ك : حقايق الاخبار ، ص 204 ، ناسخ التواريخ ، ج 4 ، ص 266 . ( 7 ) . ر ك : روضة الصفا ، ج 10 ، ص 735 . ( 8 ) . برابر با 7 فوريه 1857 .