و عيد نوروز سنه پارس‌ئيل در روز سيزدهم ماه جمادى اول اين سال : [ 1233 ] « 1 » واقع گرديد و در اين سال براى استحكام رشته محبت ميانه خاقان گيتىستان و سلاطين ممالك روم و فرانسه و نمسه « 2 » و انگلستان جناب ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ايلچى بزرگ را مأمور به رفتن روم و فرانسه و انگلستان و ميرزا عبد الحسين خان شيرازى ، خواهرزادهء او را براى سفارت ولايت نمسه معين داشتند و تحف و هدايائى كه سزاوار پادشاهان است به آنها سپردند و در اواسط ماه رجب اين سال روانه مقصودشان داشتند و چون امراى افغان و خوانين خوارزم و تركستان پا را از گليم خود دراز كرده بودند ، حضرت شاهنشاه جهان‌پناه براى گوشمال آنها عزم خراسان را فرموده ، فرامين احضار لشكر فيروزى اثر صادر گرديد و در اندك مدتى ، حاضر دربار معدلت شعار گشتند و موكب اعلى در روز هيجدهم ماه رجب اين سال « 3 » از شهر طهران نهضت فرمود [ و ] از راه فيروزكوه ، رايات ظفرآيات را برافراشت و چون اخبار فتح نواب حسن على ميرزا و شكست افاغنه به مسامع عز و جلال رسيد ، توجه را به جانب خوارزم انداخت و از راه جاجرم و اسفراين روانه خراسان شدند و در سيم ماه رمضان اين سال : [ 1233 ] به ناحيه بام « 4 » دررسيدند و مرتضى قلى خان صاحب بام به استحكام قلعه مغرور گشته ، دروازهء قلعه بام را ببست و در پس حصار بنشست ، بعد از دو سه روز به يورش جماعت جانباز ، قلعه را گرفتند و مرتضى قلى خان پناه به اصطبل مباركه آورد و چون ماه رمضان بود ، قلعهء بام را از غارت و قتل منع فرمود و در عوض مبلغى نقد به جانبازان به رسم انعام عنايت فرمود . « 5 » و از اتفاقات غريبه آنكه : پيش از فتح قلعه بام ، روزى خسروفلك احتشام ، براى تماشاى قلعه ، بر فراز تلى برآمد كه گلوله‌اى از قلعه به جانب آن خديو يگانه انداختند ، بر پيشانى غلامى رسيد « 6 » ، فى الفور وفات يافت و بعد از تسخير قلعه معلوم گرديد كه عامل اين كار ، محمد نامى « 7 » بود و فرار نموده است و آن شاهنشاه ابدا متعرض منتسبان او نگرديدند و موكب همايون اعلى ، تشريف‌فرماى خبوشان شد « 8 » و به ورود ، قلعه خبوشان را امر به محاصره فرمود و اطراف آن را امراى لشكر ظفر [ اثر ] سنگرها بستند و به آسايشى نشستند و اردوى كيوان‌پوى « 9 » ، صحرا و دشت را فروگرفت و حكم توقف سه ماهه به اهالى اردو القا نمودند و در اندك زمانى حصارى نو بر گرد حصار كهنه خبوشان كشيدند و رضا قلى خان كرد زعفرانلو « 10 » ،

--> ( 1 ) . برابر با 21 مارس 1818 . ( 2 ) . همان اطريش است : ( Austria ) ر ك : روضة الصفا ، ج 9 ، ص 557 ، ناسخ التواريخ ، ج 1 ، ص 296 . ( 3 ) . برابر با 24 مه 1818 . ( 4 ) . ( نام محلى در حوالى سمرقند . در حبيب السير ، ج 4 ، ص 231 ، آمده است كه : پادشاه از منزل زيبا به قرابولاق خراميد و بعد كوچ كرد و از آب هموارى بگذشت و بام مضرب خيام گرديد . و در جائى ديگر ( ص 234 ) ، گفته است : ( چند روز در بام بود و سمرقند را محاصره كرد ) . ( 5 ) . ر ك : روضة الصفا ، ج 9 ، ص 565 . ( 6 ) . ر ك : روضة الصفا ، ج 9 ، ص 566 . ( 7 ) . ( محمد نامى بغايرى ) روضة الصفا ، ج 9 ، ص 566 . ( 8 ) . ( روز شانزدهم رمضان ) روضة الصفا ، ج 9 ، ص 566 . ( 9 ) . ر ك : روضة الصفا ، ج 9 ، ص 567 . ( 10 ) . در روضة الصفا ، ج 9 ، ص 567 : ( رضا قلى خان كرد ) .