ميرزا حسن حسينى فسايى

462

فارسنامه ناصرى ( فارسى )

چهارباغ در چهار جانب آن كه تمام حجرات دورويه به جانب باغ و مدرسه است در محله بازار مرغ شيراز احداث فرمود و تاكنون به آبادى باقى و به مدرسه خان مشهور است . و املاكى وقف بر آن نمود كه معلوم نشد به كجا بوده و چه نام داشته است . و عيد نوروز سنه توشقان‌ئيل در روز بيستم ماه صفر سال 1023 : اتفاق افتاده و پادشاه جم‌جاه در فرح‌آباد به لوازم عيد پرداخت و از غرائب آنكه نواب شاهزاده محمد باقر ميرزا فرزند اعليحضرت شاهنشاه ، به خيالات فاسده ، افتاده ، اولا مغضوب و عاقبت مقتول گرديد . « 1 » و در ماه مبارك رمضان اين سال [ 1023 ] : ماليات و صوادر و مستغلات ديوانى اين ماه مبارك را محضا للّه به شيعيان كل ممالك محروسه ايران انعام و تصدق فرمود « 2 » و به حساب دفترداران ، مبلغ وجوه اين صدقه جاريه ، به سى هزار تومان عراقى مىرسيد و بعد از گذشتن ماه رمضان و فراغت از اعمال صوم و صلوة و تلاوت قرآن ، اخبار متواتر از آذربايجان و گرجستان به مسامع عز و جلال رسيد كه طهمورث خان بدعاقبتى نموده ، سپاهى را فراهم آورده ، بر سپاه قزلباش كه در گرجستان بودند ، تاخته ، جماعتى را شهيد نمود و استقلالى تمام يافته است و همچنين خبر رسيد كه امراى دولت روم در دياربكر قشلاق نموده كه در سال آينده با صد هزار نفر لشكر داخل ممالك محروسه ايران گشته ، بعضى از بلاد را خراب و بعضى را تصرف كنند و اعليحضرت اشرف ، جماعتى را مأمور داشته ، براى ضبط سرحدات روانه فرمود . « 2 » و در اين سال [ 1023 ] : وزارت مملكت فارس به ميرزا حسين بيك ، برادر ميرزا محمد - سلمان جابرى انصارى وزير سابق ارزانى گرديد . و عيد نوروز سنه لوىئيل در روز اول ماه ربيع اول سال 1024 : اتفاق افتاد و موكب و الا بعد از چند روز از فرح‌آباد مازندران نهضت فرموده ، در تفليس نزول اجلال نمود « 3 » و نظمى لايق داده ، در ساحت بلاد گرجستان ، سراپرده و بارگاه عز و جلال را برافراخت و چون طهمورث خان كاختىگرجى ، از ورود موكب و الا مطلع گرديد ، سراسيمه گشته ، عيال خود را برداشته به جانب مملكت روم فرار نمود و از ميان گرجيان غوغا برخاسته بلاد را گذاشته ، در كوهستان و جنگل پراكنده شدند و حضرت اعلى ، سپاه ظفرپناه را به چند گروه فرموده مقرر گرديد كه گرجستان را از چهار طرف احاطه نمايند « 4 » و هر طايفه كه در خدمت طهمورث خان با سپاه قزلباش جنگ كرده [ است ] ، مردان آنها را كشته ، زن و بچه آنها را اسير نموده ، اموال ايشان به رسم غنيمت ، خاصهء سپاه ظفرپناه باشد و مدت بيست روز لشكر قزلباش در ولايت كاخت به قتل و غارت مشغول بودند و شمارهء كشته‌ها ، از بيست هزار درگذشت « 5 » و اسيران گرجى از سى هزار

--> ( 1 ) . ر ك : عالم‌آراى عباسى ، ج 2 ، ص 883 - 884 : او مشهور به صفى ميرزا بود كه بهبود بيك با او در رشت درآويخت و او را كشت و بهبود بيك چون ادعاى نمك‌حلالى داشت بنا بر چندين مصلحت . . . بازخواستى نشد ! ! ( 2 ) . ر ك : عالم‌آراى عباسى ، ج 2 ، ص 886 - 888 ، روضة الصفا ، ج 8 ، ص 416 - 417 . ( 3 ) . ر ك : روضة الصفا ، ج 8 ، ص 418 . ( 4 ) . در متن : ( نمايند هر طايفه ) . ( 5 ) . ( به سفك دماء نفوس و هتك پرده ناموس و نهب اموال و اسر نساء و رجال رخصت يافتند . . . و غريقان قتيل در آن رود خون ، حالت سرخاب و بط داشتند . . . اطفال رضيع را در مهد عدم جاى مىدادند . . . بسيار ناهيد پستان كه در دست بهرام سيرتان فضيحت شد و بسا پرىپيكر كه در بستر ديوان فضاحت يافت . . . مجملا در مدت 20 روز هفتاد -