مؤلف مجهول

مقدمه 18

عالم آراى شاه اسماعيل ( فارسى )

2 - يائى كه در بيان كميت به جاى تنوين به آخر كلمات « اكثر » و « تمام » امده است . مانند : همگى مفلوك و لاغر و اكثرى تلف شده‌اند ( ص 347 ) . خيمه و سراپردهء ايشان كه اكثرى از سلطان مراد بوده ( ص 509 ) . امراى صوفى تمامى با تاج و طومار و جيقهء مرصع . . . ( ص 146 ) . آلات اندرونى او تمامى ريخته از مركب درغلطيد ( ص 153 ) . اين « ى » همانست كه در آخر كلمات « جملگى و همگى » ديده مىشود كه « ه » غير ملفوظ كلمات « همه و جمله » در اثر اين « ى » به گاف فارسى تبديل مىشود . رسم الخط با اينكه زمان تأليف و تاريخ كتابت اين نسخه فاصلهء چندانى با عصر ما ندارد ، ولى لازم بود نمونه‌اى از دگرگونيها و اختصاصات رسم الخطى آن را به شرح زير به دست دهم : 1 - آ : غالب كلماتى كه همزهء ممدوده دارد ، در بسيارى موارد بدون علامت مد بوده مانند : ارام ( آرام ) - ازار ( آزار ) - اماده ( آماده ) و بر عكس كلماتى از قبيل : اراده - داده - دوازده در اكثر جاها با علامت مد بدين صورت بود : ارآده - دآده - دوآزده . 2 - ب و پ : باى فارسى در كلمات معدودى مثل : توپ - پوى - پيش با باى عربى به صورت : توب - بوى - بيش . 3 - ت : تاى تأنيث در آخر قسمتى از كلمات عربى غالبا به صورت « ة » بوده مانند : حشمة ( حشمت ) - جهة ( جهت ) - رحمة ( رحمت ) . 4 - ك و گ : كاف فارسى در تمام كلمات بدون هيچ گونه وجه امتيازى با كاف عربى با يك سركش كاف بوده . 5 - و : واو زايد ما بين « خ - ا » در كلمات زير در همه جاى نسخه ديده مىشود : خواصه ( خاصه ) - خواصيت ( خاصيت ) - خواطر ( خاطر ) - خواكستر ( خاكستر ) - خواموش ( خاموش ) . 6 - ه : كلماتى كه به هاى غير ملفوظ ( هاى بيان حركت ) ختم مىشود ، در موقع جمع - بستن آنها با « ها » هاى آخر كلمات حذف گرديده مانند : خانها ( خانه‌ها ) - چشمها ( چشمه‌ها ) كشتها ( كشته‌ها ) . 7 - ى : ياى خطاب و ياى وحدت و نكره در كلماتى كه به هاى غير ملفوظ ختم مىشود به صورت همزه ( ء ) روى حرف « ه » قرار گرفته بود . مانند : گفتهء ( گفته‌اى ) - چشمهء ( چشمه‌اى ) . و گاهى همين همزه را نيز نداشته .