مؤلف مجهول

مقدمه 12

عالم آراى شاه اسماعيل ( فارسى )

اين مرد بزرگ كه بىشك يكى از برجسته‌ترين چهره‌هاى درخشان تاريخ ايران است صورت نگرفته است . خوشبختانه بر اثر چاپ و انتشار اين كتاب ، مأخذ تازه‌اى در اختيار اهل تحقيق قرار - مىگيرد كه صرف‌نظر از كومك در شناساندن چهرهء بارز و شخصيت ممتاز مؤسس دولت صفوى ؛ از نظر جامعه‌شناسى و پى بردن به اخلاق و روحيات و آداب و رسوم اجتماعى مردم آن زمان نيز اهميتى در خور توجه دارد كه بر اهل فن و تحقيق پوشيده نيست . اين نسخه در تكميل اصطلاحات ادارى و عناوين مشاغل و مناصب آن زمان خالى از تأثير نيست و از نظر زبان‌شناسى هم كه حاوى لغات و مفردات و تركيبات و تغييرات فراوانى است ارزشى بسزا دارد . در اين كتاب علاوه بر تاريخ زندگانى شاه اسماعيل ، به قسمتى از احوال خانان تركستان و ماوراء النهر و سلاطين تيمورى و عثمانى ( در اوان ظهور سلطنت صفويه ) برمىخوريم كه هر يك در جاى خود مفيد و مغتنم است . مؤلف كتاب و كيفيت تدوين مؤلف اين كتاب تا كنون ناشناخته مانده و در حال حاضر اطلاعات ما دربارهء وى محدود به اين كتاب است . متأسفانه در هيچ جاى اين نسخه اشاره‌اى به اسم و رسم مؤلف نشده است و آنچه از اين كتاب برمىآيد ؛ اينست كه مؤلف از طايفهء عوام و شيعهء متعصبى بوده و از كلمات و تعبيرات و كناياتى كه بيشتر در قسمت شمالى ايران و يا در استان آذربايجان رايج است و در اين كتاب به تكرار آمده است ، مىتوان احتمال داد كه وى در اين قسمت از خاك ايران مىزيسته است . مؤلف را اگر چه چندان مايه و پايهء علمى و ادبى نبوده ، ولى به منابع و مآخذ معتبرى دست داشته و اصول وقايع تاريخى اين كتاب را بر آنها استوار ساخته است ، منتها در بعضى جاها كه مناسب دانسته شاخ و برگهائى بر مطالب اصل افزوده و در برخى موارد وارد جزئيات شده و به تفصيل سخن رانده است . در اين كتاب به سال وقوع وقايع اشاره‌اى نشده و تنها در چند مورد روز بروز حوادث و يا نام فصل و ماه آنها ذكر گرديده است كه مصحح كوشيده است با استفاده از منابع و مآخذى كه در دست داشته ، با افزودن حاشيه‌هائى بر متن ، اين نقيصه را بر طرف سازد . يكى از مآخذ اين كتاب جلد دوازدهم احسن التواريخ تأليف حسن روملو ( 938 - 985 ) است كه شامل تاريخ شاه اسماعيل و شاه طهماسب و شاه اسماعيل دوم از سال