گفتار در بيان ارتحال شهنشاه دوران معدلت نشان حضرت امير حيدر سلطان نوّر اللّه مرقده و رسيدن خبر وحشت اثر به سمع همايون شهزادگان نيكوسير در تاريخ سنهء 1243 بود كه امير جم جاه معدلت‌آگاه شريعت جايگاه اعنى سلطان عالم‌پناه حضرت امير حيدر پادشاه در بازگشت از سفر نسف در اثناى راه ثقلى در طبيعت مباركش عارض گرديده به همين حالت ناگوار طى مسافت نموده آمده داخل پايتخت مستقرّ سرير سلطنت گرديده به سپاه يك بار كورنش داده بعد از يك هفته روح پاكش از نشيمن خاك به صوب افلاك صعود نموده از دار المحن ملك فانى به سوى اعلى علّيّين باقى رحلت فرمود . و در آن روز همچنان اين حادثهء هايله را به سپاه فقرا شهرت ناكرده خفيتا وزارت پناه ايالت آگاه - محمد حكيم قوش بيگى - كه مهم وزارت دولتخانهء عالى در كف كفايت او بود ، خبر وحشت اثر را به عرضه مندرج نموده ، به دست قاصد تيزرو داده ، به جانب ولايت « قرشى » روانه نمود . بعد از آنى كه شاهزادهء عالىنشان سيد مير نصر اللّه محمد بهادر سلطان خبر وفات امير مغفرت طراز والد خود را به يك بار شنيده از سر حيرت به همراهى هواخواهان دولت و جانسپاران ذىشوكت بىاهمال در كميت استعجال سوارى نموده ، ارادهء پايتخت بخاراى شريف كرده ، روانه گرديد . تا به رسيدن اميرزادهء ظفر توأمان فرصت گنجايش ناكرده مير محمد حسين خان كه پسر كلان حضرت امير فردوس مكان است عمرى به درون شهر به « گذر بازار خواجه » به طريقهء نظربند مستقيم مىبوده از اين مقدمه خبر يافته به جماعت فقراى درون شهرى مجتمع گرديده ، قبيل عصرى همان روز به ريگستان شهر در جلو خانهء ارگ عالى فراكلتك شده حاضر گرديدند . اين حالت پرملالت را به يك بار