مؤلف مجهول

43

ظفرنامه خسروى ( شرح حكمروايى سيد امير نصر الله بهادر سلطان بن حيدر بر بخارا وسمرقند ، 1277 - 1242 ه . ق ) ( فارسى )

تخت ، قوشبيگى سخت ناراحت بود ، او كه از آرزوى خود نمىتوانست دست بكشد ، با اوضاع پيش‌آمده نيز نمىتوانست آشكارا مخالفت كند . وى بناچار موقتا دم فروبست . عمر خان وارد بخارا شد ، و قوشبيگى وى را « امير بخارا » اعلان نمود « 1 » . حكومت امير عمر خان ، به‌طورى كه گفته شد ، جمعا چهار ماه و شش روز ادامه داشته است . در كتاب مورد بررسى ما ، دورهء حكمرانى اين شاهزادهء ناكام ، خيلى منفى قلمداد شده است . به گفتهء مؤلف ، وى حكومت كرده نمىتوانست و شوق و رغبت به كارهاى دولتى هم نداشت . در زمان عمر خان ، مردم به انواع و اقسام ظلم و جبر گرفتار آمدند ، ماليات را به اندازه‌اى ستاندند كه از جمله ساكنان پايتخت به حدّ بينوايى رسيدند . اين امر موجب گرانى و قحطى شد . اما امير براى بهبود احوال مردم هيچ‌چاره‌اى نينديشيد . ميان درباريان گروه مخالفى تشكل يافت كه مىخواست عمر خان را واژگون كند . اين حال نصر الله را وادار نمود كه به بخارا لشكر كشد « 2 » . در مدّت كوتاهى وى توانست لشكرى بزرگ سازمان دهد و به محاصرهء بخارا پردازد كه پنجاه روز ادامه يافت و به پيروزى نصر الله انجاميد . در تاريخ 27 رمضان 1242 ( 24 آوريل 1827 ) نصر الله تخت و تاج پيشينيان خود را صاحب شد و به عنوان « امير بخارا » اعلام شد ( برگ 16 « الف » ) . براى ما خيلى مهم است كه در كتاب مورد بررسى ما ، تاريخ دقيق آغاز سلطنت امير نصر الله ثبت شده است . در منابع و پژوهشهايى كه در اين زمينه موجود هستند ، سنوات گوناگون ذكر يافته است . بيشتر مؤلفان دورهء حكومت امير نصر الله را سالهاى 1826 تا 1860 دانسته‌اند . همين سنه در آثار معتبر علمى ، مانند تاريخ خلقهاى ازبكستان « 3 » ، تاريخ جمهورى شوروى سوسياليستى ازبكستان « 4 » و تاريخ خلق تاجيك « 5 » نيز به نظر مىرسد . حتى دكتر

--> ( 1 ) . جلوس امير عمر خان : 19 دسامبر 1826 . ( 2 ) . ن . خانيكف چيزى ديگر گفته است : نصر الله ، در زمان حكومت امير حسين لشكر مىآراست ، تا حكومت را از دست وى بگيرد . - نك : Xanikav N . Apisanie Buxarskaga xanstva . - SpB , 1843 , s . 225 . ( 3 ) . Istariya Naradav Uzbekistana , t . 2 . - Taskent , 1947 , s . 166 . ( 4 ) . Istariya Uzbekskay SSR , t . 1 . - Taskent : fan , 1967 , s . 658 . ( 5 ) . Istariya tadzikskaga narada , t . 2 , kn . 2 - M . : Nauka , 1964 , s . 60 .