مؤلف مجهول
44
ظفرنامه خسروى ( شرح حكمروايى سيد امير نصر الله بهادر سلطان بن حيدر بر بخارا وسمرقند ، 1277 - 1242 ه . ق ) ( فارسى )
پ . پ . ايوانف كه دانشمند برجستهء تاريخ آسياى ميانه مىباشد ، در اين معنى تاريخهاى گوناگون را ضبط كرده است : تاريخچهء آسياى ميانه « 1826 تا 1860 » « 1 » ، شورش خطاى قپچاقها در خانى بخارا « 1827 تا 1860 » « 2 » . در مجموعهاى كه چندى پيش به طبع رسيد ، دورهء حكومت امير حسين سالهاى 1826 تا 1828 و دورهء سلطنت امير نصر الله سالهاى 1828 تا 1860 گفته شده است « 3 » كه اشتباه مىباشد . در برخى از منابع آمده كه نصر الله پس از فتح بخارا ، در حق جانبداران برادرش ظلم نكرده است ، بلكه فرموده است ، بر مردم بخارا هيچ آسيبى رسانده نشود . چنان كه اين معنى را مير عالم بخارايى تاريخ نگار تأييد نموده است « 4 » . اما اخبارى كه در ظفرنامهء خسروى آمده است ، عقيدهء مير عالم بخارايى را رد مىكند . اينجا گفته شده كه نصر الله جانبداران برادر معزول خود را بيرحمانه مجازات كرد ، بخصوص سران نظامى را از دم تيغ گذراند . مؤلف آورده كه بسيارى از هواداران عمر خان و ارتشيان در ميدان ريگستان كشته شدند ، بعضىها را از مناركلان به پايين انداختند ( برگ 17 « ب » ) . پس از استقرار بر تخت بخارا ، امير نصر الله براى تحكيم حكومت مركزى چارهها مىانديشد . نويسنده مىگويد كه در اين هنگام برادران ديگر وى : زبير خان ، حمزه خان و صفدر خان - بزرگ شده و مايهء خوف و بيم امير شده بودند . امير منبع اصلى خطر را در وجود آنها مىديد و لذا راه نجات از خطر آنها را جستجو مىكرد . اما منابع ديگر دربارهء سرنوشت شاهزادگان اخبار مختلف درج كردهاند . محمد يعقوب نوشته است كه : « برادران خود مير زبير و مير حمزه توره را براى
--> ( 1 ) . Ivanav P . PAcerki pa istarii Sredney Azii ( XVI - seredina XIX v , ) . - M : Vast . lit . , 1958 , s . 138 . ( 2 ) . Ega Ze : Vasstanie Kitay - Kipcakav v Buxarskam Xanstve ( 1821 - 1825 gg ) . Trudi Instituta Vastakavedeniya , XXVIII . - M . L . , 1937 , s . 27 , 49 . ( 3 ) . Strani Srednega Vastaka ( istriya , ekanamika , kultura ) . - M . : Nauka , 1980 , s . 182 . ( 4 ) . مير عالم بخارايى ، همانجا ، برگ 16 « الف » .