مؤلف مجهول

42

ظفرنامه خسروى ( شرح حكمروايى سيد امير نصر الله بهادر سلطان بن حيدر بر بخارا وسمرقند ، 1277 - 1242 ه . ق ) ( فارسى )

به عقيدهء ما ، خبر وليعهدى نصر الله ، توسط محمد حكيم قوشبيگى انتشار يافته است ، چرا كه وى از تمام اشراف و درباريان به امير نزديكتر بود . از سوى ديگر او از نصر الله بشدّت جانبدارى مىكرد و با حسين خان به سختى مخالفت مىورزيد . قوشبيگى كه از اسرار دربار خوب آگاه بود و احتمالا احساس مىكرد كه اگر وليعهد اصلى ، يعنى حسين خان ، بر تخت نشيند ، منصب خود را از دست خواهد داد . ازاين‌رو جاىنشينى فرزند ديگر امير ، يعنى نصر الله ، را به نفع خود دانست . همين نوع اخبار در مورد مهلت حكومت پسر بزرگ امير حيدر ، حسين خان ، موجود مىباشد . طبق نوشتهء مؤلف ظفرنامهء خسروى « امير حسين قريب چهار ماه حكومت داشت » ( برگ 10 « الف » ) . ظاهرا مؤلف در اين مورد دورهء حكومت حسين خان را با امارت برادر خرد او ، عمر خان ، آميخته است كه وى پس از مرگ امير چهار ماه و شش روز بر تخت امارت نشست . دورهء حكومت حسين خان 75 روز است . پس از مرگ وى ، قاعدتا پسر دوم امير حيدر بايد صاحب تخت و تاج مىشد ؛ و با همين معنى وى نامه دريافت كرد كه از قرشى به بخارا مراجعت نمايد . و اما جانبداران پسر خرد امير حيدر كه والى كرمينه بود ، به وى هم با همين معنى نامه نوشتند ( برگ 10 « ب » ) . بنابر آنكه عمر خان به پايتخت نزديكتر بود ، زودتر رسيد و همان شب بر تخت جلوس كرد . نصر الله نيز عازم بخارا شد و اما در راه خبر بر تخت نشستن عمر خان را شنيد ، ناچار به قرشى برگشت . اين خبر كه درباريان در زمان حكومت فرزندان امير حيدر : عمر خان و نصر الله ، به دو گروه مخالف يكديگر تقسيم شده بودند ، به حلّ بسيارى از مسائل كمك مىكند . مؤلف در اين مورد نام آن درباريان را مشخص ذكر نكرده است ، اما ضمن بيان واقعهء بعدى - محاصرهء بخارا توسط نصر الله - نام همهء آنان را به زبان آورده است : گروه جانبداران نصر الله عبارت بوده است از محمد حكيم قوشبيگى ، رجب بيك ، دونمس دادخواه و . . . ، و گروه جانبداران عمر خان را عصمت الله بى ، طوغاى خان و عبد الرسول پانصد باشى سردارى مىكرده‌اند . سردار گروه جانبداران نصر الله محمد حكيم قوشبيگى بوده است ( برگهاى 15 « ب » تا 16 « الف » ) . پس از كوششهاى ناموفق در نشاندن نصر الله بر