البتّه به نسبتى كمتر ، در ميانهء دو دورهء نخستين يعنى « اساطيرى » و « پهلوانى » اوج و حضيض دارد . هر اندازه قيد و بند و قالب زمان و مكان و رعايت مدارك و مستندات بيشتر باشد ، كلام در ارتفاع پايينترى پرواز مىكند . بنابراين ، در ظفرنامه كه در دورهء سوم ، يعنى « نقل تاريخ » با شاهنامه پيوند مضمونى و موضوعى مىيابد ، الزاما محدوديتهاى نقل « تاريخ » خودبه‌خود مجالى از براى اوج‌گيرى و پرواز سخن باقى نمىگذارد ، حتّى اگر سرايندهء آن اهل پرواز هم باشد . اصولا در زمينهء تاريخ ، جنبهء حماسى كلام ، به‌ويژه منظوم آن ، رو به سستى مىنهد و سقوط مىكند و در عوض حكمت و سياست قوّت مىگيرد و رو به صعود مىگذارد . شايستهء ذكر است كه صنايع لفظى در زبان فردوسى اصلى است جوهرى و در عين حال مقرون به سادگى و عدم تكلّف و تصنّع ، منتهى ، در آثار حمد اللّه مستوفى به مناسبت دورهء او و مقلّدبودنش اندكى به تصنّع و تكلّف مايل است . از ملازمات ديگر تاريخنگارى ، اعمّ از منظوم و منثور آن ، متابعت از مآخذ مكتوب و رعايت تامّهء امانت در نقل مطالب و عدم تصرّف در منابع است ، كه اين هر دو مصنّف ( فردوسى و حمد اللّه مستوفى ) از اين ويژگى برخوردارند و به شدّت بر آن تكيه دارند و پاى مىفشارند و ميان اين دو از اين بابت نيز همدلى موجود است . از جمله مشتركات بارز اين دو مؤلّف تكيهء هر دو بر اشارات اخلاقى و ابراز پند و حكمت‌آموزى و نصايح و مواعظ متعدد در مواضع مختلف ، بويژه در پايان هر داستان است ، از قبيل اشاره به ناپايدارى جهان و تحريض انسان به نيكى عمل و انديشه و گفتار . همچنين فردوسى و حمد اللّه مستوفى در آثار خود ، هر دو به يكسان در رعايت جانب عفّت كلام به سختى پايبندى دارند . و امّا عمده‌ترين وجه اشتراك اين دو در آفاق انديشگى و وجه آرمانى و عقيدتى آنان است ، كه هر دو باوجود پافشارى در اسلاميّت و در عين رعايت اصول دينى خود ، بشدّت تعصّبهاى خشك را نفى مىكنند و در عين بيزارى از نژادپرستى و قوم‌گرايى ، حفظ غرور ملّى و ميهنى را بر هر ملّتى ، بويژه هم‌وطنانشان ، لازم مىشمارند . از فحواى كلام هر دو مؤلّف اعتقاد به انديشهء « وحدت وجودى » احساس مىشود . و كلام آخر كه جان كلام است ، آن‌كه اين هر دو بزرگوار در آثار خود تعلّق خاطر ويژه به اهل بيت رسول اللّه ، بخصوص مولاى متّقيان على ، عليه السّلام ، دارند و تكريم از آن حضرت را به كرّات اظهار و اعلام مىكنند . فردوسى ، به دليل موقع تاريخى خود ، در مقياسى