رحمة اللّه عليه . و در عهد او معتز هم فوت شد ، و درين ايام برقعى در بصره خروج كرد ، و بصره را ضبط كرد ، و اموال مسلمانان بدست غلامان زنجى [ ( 1 ) ] باز داد و فتنهء او مدت هفت سال بداشت ، و او خود را باهل بيت نسبت دروغ ميكرد . المعتمد على اللّه ابو العباس احمد بن المتوكل ، مادر او ام ولد بود ، نام او فتيان [ ( 2 ) ] ، و او را روز سه شنبه شانزدهم ماه رجب سنه ست و خمسين و مائتين [ ( 3 ) ] بيعت كردند ، و تمام فرزندان هر كه خليفه بود پيش ازو [ ( 4 ) ] در بيعت درآمدند ، و او را برادرى بود موفق لقب [ ( 5 ) ] ابو احمد بن المتوكل در غايت رجوليت و شهامت بود ، و او را بر سرلشكر امير كرد ، و بر دست او كارهاى بزرگ رفت ، و در ايام معتمد امور عظيم افتاد ، چنانچه كار برقعى در بصره تصرف تمام گرفت ، و موفق بعد از فراغ او كار خبيث [ ( 6 ) ] بكرد ، و روى ببصره نهاد در سنه خمس و ستين و مائتين [ ( 7 ) ] او را محصر كرد و بگرفت و بكشت ، و سر او ببغداد آورد . و در عهد معتمد ، يعقوب ليث از سجستان خروج كرد . احمد عبد اللّه خجستانى در خراسان خروج كرد و شركب حمار [ ( 8 ) ] مرو و سرخس بگرفت ، و حوادث بسيار افتاد ، و نصر احمد سامانى را ولايت ما وراء النهر نبشتند . و مدت خلافت او

--> [ ( 1 ) ] اصل : ربحى . الكامل : برقعى صاحب الزنج ، كه زنوج سباخ را دور خود گرد آورد ( ج 7 - 81 ) . [ ( 2 ) ] اصل : قسان . پ : قبتان مسعودى و سيوطى : فتيان . الكامل و طبرى : قتيان . [ ( 3 ) ] مسعودى : سنه 255 [ ( 4 ) ] در حاشيهء اصل : تمام فرزندان هر كه پيش ازو خليفه بود در بيعت درآمدند [ ( 5 ) ] اصل : موفق لقب احمد بن المتوكل . ولى نام موفق طلحه بود ، و كنيت وى به تصريح مسعودى و الكامل : ابو احمد بود . [ ( 6 ) ] اصل : كار عمر و ليث . پ : كار عمرو بست در اين جا ذكر عمرو ليث موردى ندارد اگر عوض آن خبيث باشد به صحت اقربست . زيرا الكامل و غيره صاحب الزنج را خبيث و شهر او را هم مدينه الخبيث گفته‌اند و نيز عمرو ليث به بصره محصر نشده و سر او را ببغداد نبرده‌اند . [ ( 7 ) ] الكامل ( ج 7 - 163 ) صاحب الزنج خبيث روز چهارشنبه 26 رمضان 255 ه خروج كرد ، و روز شنبه 2 صفر 270 ه قتل گرديد و 14 سال فتنه‌اش دوام كرد [ ( 8 ) ] اصل وپ : مركب جمال ، الكامل : شركب الحمار و پسرانش بنو شركب : ابراهيم ، يعمر ، منصور . اما خجستانى . از مشاهير هرات است زيرا خجستان از جبال هرات و اعمال بادغيس بود و تاكنون هم به اين نام معروفست .