و بفرمود ، تا فضل را در گرمابه [ ( 1 ) ] بكشتند ، و حسن سهل را وزارت داد ، و طاهر را سپاه سالارى داد ، ذو اليمينين لقب فرمود ، بدانچه على عيسى هامان [ ( 2 ) ] را به دو دست شمشير زد و بكشت . و در بغداد او را بيعت خلافت كردند ، و بعد از آن مدت خلافت او بعد از شهادة امين بيست سال بود ، و مدت عمر او چهل و هشت سال بود ، و فوت او ببلاد روم بود ، و به طرسوس [ ( 3 ) ] نقل كرد . و آنجا دفن كردند ، در سنه ثمان عشر و مائتين [ ( 4 ) ] . المعتصم باللّه ابو اسحاق محمد بن هارون الرشيد اين روايت صورى است ، اما روايت نسبى ( ؟ ) نام او ابراهيم بود ولادت او در شعبان سنه احدى و ثمانين و مائه بود [ ( 5 ) ] ، او در ميان بنى اخوال خود ميبود ، چون بزرگ شد ، قرآن بياموخت و خط و ادب تعليم كرد ، و مردى علم دوست بود و عادل و ضابط و بسيار عطاء بود ، و از خلفاى بنى العباس ، بيش ازو شجاعتر هيچكس نبود ، و در عهد [ ( 6 ) ] برادرش امين با او بود در بغداد ، چون امين شهادة يافت ، از بغداد بخراسان آمد بنزديك مامون . مأمون را چندان خدمت كرد كه مامون او را ولى عهد خود گردانيد و بابك خرمى [ ( 7 ) ] كه در عهد مامون خروج كرده بود ، و اكثر بلاد آذربايجان ، دين او را گرفته بودند ، او را بگرفت و ببغداد فرستاد ، او را بياويختند در شهور سنه ثلاث و عشرين و مائتين بود ، در مدت بيست سال بابك خرمى [ ( 7 ) ] ، دويست و پنجاه هزار مسلمان را كشته بود ، و معتصم بغزو روم رفت ، و عموريه [ ( 8 ) ] را فتح كرد ، و شهر « سرمن‌رأى » را بر هفت فرسنگى بغداد بنا كرد ، و مدت خلافت او هشت سال و هفت ماه و هشت روز بود ، و او هشتم خليفه بود ، و هشتم فرزند عباس ، و مدت عمر او چهل و هشت سال بود . او را هشت پسر ماند و هشت دختر ، و از وى هشت هزار دينار ماند و هشت هزار درم ماند .

--> [ ( 1 ) ] اصل : در گرما بكشتند ، به قول الكامل درست شد : و ثب قوم بالفصل بن سهل فقتلوه فى الحمام ( 6 - 143 ) . [ ( 2 ) ] اصل : ماهان ، جمهور : هامان . [ ( 3 ) ] اصل : طروس ، الكامل و غيره : طرسوس ، كه شهرى بود آبادان در شام ( حدود العالم ) . [ ( 4 ) ] اصل : و يتين . [ ( 5 ) ] الكامل : و كمان مولده سنه تسع و سبعين و مائه و قيل ثمانين و مائه . چون معتصم در 227 ه وفات يافته و مدت عمرش 48 سالست ، بايد مولد وى 179 - 180 ه باشد . [ ( 6 ) ] اصل : در عهد او برادرش . چون او زايد است حذف شود . [ ( 7 ) ] اصل : بابك جربى . پ : بابك حزنى . الكامل : بابك الخرمى . مسعودى : و كان اسم بابك الحسين [ ( 8 ) ] اصل : عمرويه . الكامل : عموريه . ياقوت : بلد فى بلاد الروم .