محمد حسن خان اعتماد السلطنه

95

صدر التواريخ يا تاريخ صدور قاجار ( فارسى )

رحال عرب و مهبط نزول اهل ادب بوده است : له حاجب عن كل امر يشينه * و ليس له عن طالب العرف حاجب و يك كتابى هم تذكره مانند موسوم به مدايح حسينى در حيات ايشان نوشته شده و شعرا را كه مادح صدر بوده‌اند به ترتيب حروف تهجى شرح داده ، حالات و اشعار آنها را نگاشته‌اند . كتابت آن كتاب قريب به ده هزار بيت است و الآن در اصفهان آن كتاب نزد جامع كمالات حيدر عليخان فرزند مرحوم صدر ضبط است ، اكنون دست‌رسى به آن كتاب نيست ولى در كتاب جنگ و نوشتجات متفرقهء خودمان اكنون قريب سه هزار بيت موجود است كه مشتمل بر مدايح حاجى محمد حسينخان صدر است ولى مجالى نيست كه جميع آن اشعار در اين كتاب ثبت شود ، ليكن به قدر امكان از شعر بعضى از آن شعرا يكى دو بيت مىنگاريم كه احياء نام آن شعرا بشود و مورخين بعد و تذكره‌نويسان هم بطور اجمال از اين كتاب كسب فايده و اطلاعى بنمايند ، در صورتى كه دربارهء بعضى مردم بزرگ با كار اشعار مدايحى ديده نشده است و در مدح اين صدر والاقدر اشعار مدايحى در ميان است ، البته لازم است كه كتمان مآثر و بزرگى او را نكرده به مراتب ساميه و همم عاليه او اشارتى بنمائيم و بيشتر از پيشتر در تواريخ ، احياء اسم او كنيم و او را ضرب المثل و مشار اليه خاص و عامش قرار دهيم . يكى از فضلاى عراق عرب را در حق او قصيدهء است كه بعضى از آن نگاشته مىشود : يا ايها الحسن الاخلاق و الشيم * و يا قرين الندى و الجود و الكرم و من سمى رتبة بين الانام * على كل الانام بفضل غير منكتم و منها له يد لزمام المجد جاذبة * يقول اقدم فانى خير ملتزم و منها اقسمت انك ماوى كل مكرمة * و انك الباذل المفضال ذو الكرم و نيز اين شعر از قصيدهء ميرزا وافى است كه در مدح صدر گفته است :