محمد حسن خان اعتماد السلطنه

94

صدر التواريخ يا تاريخ صدور قاجار ( فارسى )

هشتصد تومان قران سفيد بوده است . حاجى محمد حسينخان صدر ، فضلى نداشت و تميز خوب و بد اشعار را نمى - داد ، ولى هنگام صله و جايزه دادن از همه كس بهتر فهم اشعار مىكرد و از صميم قلب خريدار شعر بود . روزى حضرت خاقان مغفور طاب ثراه به مرحوم فتحعلى خان صبا ملك الشعرا فرمودند كه امروز حضورا از براى صدر اشعار هجوى به رمز بساز ، ملك الشعرا ، قبول كرد . چون صدر به حضور آمد به امر همايونى ملك الشعرا خطاب به صدر كرده اشعارى خواند كه آن ابيات مشهور و كنون هم در السنه و افواه مذكور است ، صدر اجل بعد از شنيدن به همان لهجهء شيرين اصفهانى خود گفت : من كه شعر نمىدانم اما همينقدر معلوم است كه خوب گفته است و مبلغى معتدبه به ملك الشعرا بذل كرد همكنان خنده‌كنان گفتند ، كريما جناب ملك الشعرا از شما هجو گفته بود نه مدح ، آن صاحب كافى و عميد و امجد بدون اينكه حالش دگرگون گردد ، گفت اين صلهء هجو ملك الشعرا است جوايز مدايح ايشان بيش از اينها باشد . آن ابياتى را كه ملك الشعرا گفته است مىدانيم ، اما رعايت ادب مانع ثبت جميع آنها مىباشد ، ولى محض نمونه دو بيت از آن را كه به اسلوب خوب ساخته شده است در اينجا مىنگاريم : اى طاير عيسى آفرينش * چون طاير عيسوى به بينش بينند چو مفلسان بخوابت * تعبير كنند زر نابت اين هجو دربارهء ايشان كه اينسان احسان كند بهتر از مدايحى است كه در حق ديگران گويند و جواب ندهند . از قرار تتبع و استقرائى كه به عمل آمده است ، هيچ كس به قدر مرحوم صدر ممدوح عموم شعرا نبوده است . او را به عربى و پهلوى و قصيده و مثنوى ستوده‌اند و در ذكر صفات حميده و اطوار پسنديده‌اش ابياتى چند سروده‌اند ، سده‌اش محط