محمد حسن خان اعتماد السلطنه

86

صدر التواريخ يا تاريخ صدور قاجار ( فارسى )

مطبخ حاجى محمد حسينخان در آنجا جمع شده بود ، آن بيچاره‌ها هرچند مركب راندند و ركاب كشيدند كه از آن آب بيرون آيند ، نتوانستند و از عبور بازماندند و از قوت حركت عاجز شدند ناچار در آنجا غرق شده و جان بدادند . عجب در اينست كه در اين سفر ميرزا محمد شفيع صدر اعظم همراه بوده و با بودن او خوانين را مهمان حاجى محمد حسينخان نظام الدوله نموده‌اند و با آن‌كه مسبوق نبوده و از مهمان شدن آنها خبر نداشته ، بدون تهيهء ما قبل از عهدهء اين كار برآمده و با بودن ميرزا شفيع صدر اعظم ، چنين بزرگى و اقتدارى داشته است و اين همان سالى است كه رضا قليخان حاكم خبوشان متوسل به ميرزا شفيع وزير شده بود . و نيز روز ديگر سوارى خود را بر آن آب زده و با اسب فرو شد نيزهء خود دراز كرده از كنار غدير گرفتند و كشيدند و او به سلامت برآمد و اين جماعت زياده از يك اربعين در مضيف آن كريم يكتا مهمان بودند و با ارزانى غله آن صفحات در هر شبى سيصد تومان مخارج عليق الدواب آنها بود . در سنهء 1234 هجرى كه موكب همايون به طرف چمن سلطانيه مىرفت ميرزا شفيع صدر اعظم در چمن سليمانيه ناخوش شده او را در قزوين گذاشتند و اطبا به جهت معالجهء او درگذاشتند و او در اين سال به شرحى كه گذشت وفات يافت . حاجى محمد حسينخان نظام الدوله در اين سال بعد از او به صدارت عظمى نائل و منصوب شد و مادهء تاريخ ( صدارت حاجى محمد حسينخان وزير اعظم ) آمد . با آن‌كه ميرزا بزرگ پيشكار آذربايجان ، قائم مقام صدارت ميرزا شفيع بود و در آن عصر وزراى بزرگ بودند ، بنا به تقدير يزدانى و نيكى فطرت و علو همت حاجى محمد حسينخان نظام الدوله به اين رتبه رسيد و پسرش عبد اللّه خان امين - الدوله مشغول استيفاى ممالك محروسه و مشاغل پدر گرديد . در همين سنه ، سليمان افندى كه از جانب سلطان محمود خان ملك روم به سفارت ايران روانه بود با احمد چلپى فرستادهء داود پاشا وزير بغداد در رسيدند ايشان را در خانهء حاجى محمد حسينخان صدر جديد اصفهانى منزل دادند و ايشان را بعد از چندى به خلاع خاصه و كمر و خنجر و مرصع مفتخر نموده ، شادكام