محمد حسن خان اعتماد السلطنه

5

صدر التواريخ يا تاريخ صدور قاجار ( فارسى )

چند كلمه دربارهء كتاب و مؤلف آن كتابى كه اينك توفيق انتشار چاپ دوم آن به صورت بهترى بدست آمده سرگذشت يازده نفر از صدر اعظم‌هاى دودمان قاجار است كه شادروان محمد حسن خان اعتماد السلطنه براى « ميرزا على اصغر خان امين السلطان » تدوين و تأليف نموده است . بطوريكه در زيرنويس صفحهء 11 مشاهده مىشود برخى تأليف آن را به ديگران از جمله مرحوم « ميرزا محمد حسين فروغى اصفهانى » ( ذكاء الملك اول ) يا ميرزا غلامحسين اديب نسبت داده‌اند . ولى اين بنده به دلايلى كه در جاهاى ديگر متذكر شده‌ام انتساب آن را به خود اعتماد السلطنه صحيح‌تر ميدانم . در يكى از نسخه‌هاى خطى موجود عبارات زير با خط اعتماد - السلطنه چنين نوشته شده است : « هو - ديباچه و خاتمهء هر دو از منشآت ميرزا محمد حسين فروغى است و به خط او نوشته شده به اين جهت با ساير اوراق ديگر خطا فرقى پيدا كرده . 20 شعبان لوىئيل 1309 هجرى . » دربارهء اعتماد السلطنه و تأليفات ديگر وى نيز سخن بسيار رفته است و تقريبا غالب