محمد حسن خان اعتماد السلطنه

126

صدر التواريخ يا تاريخ صدور قاجار ( فارسى )

شاهزاده روانهء هرات شوند . قائم مقام از قفاى ايشان طى مسافت كرده به غوريان رسيد و دو هزار سواره و پياده به محاصرهء غوريان بازداشت و خود با جمعى به اردوى شاهزاده محمد ميرزا ( محمد شاه ) كه در نيم فرسنگى هرات بودند شتافت و هرات را به محاصره گرفتند و چند بار كامران ميرزا والى هرات بيرون آمده و دست بردى زده ولى نتوانست كارى از پيش ببرد . در اين حيص‌وبيص مرض نواب نايب السلطنه در مشهد رو به طغيان گذاشته ، در آخر شب پنجشنبه دهم جمادى الاخره هنگام صبح وفات كردند و او را در آستان حضرت رضا عليه التحية و الثنا دفن كردند ، اما چون قائم مقام و سران سپاه از اين واقعه آگاه شدند ، چنان صواب شمردند كه كار را با كامران ميرزا به مصالحه بگذرانند . ميرزا موسى رشتى به شهر هرات داخل شده ، قرارى در اين باب دادند و شاهزاده محمد ميرزا ( محمد شاه غازى طاب ثراه ) با قائم مقام از دورهء هرات به مشهد مقدس مراجعت نمودند . « 1 » سنهء هزار و دويست و پنجاه ، شاهزاده اعظم محمد ميرزا ( محمد شاه ) برادر اعيانى خود ، قهرمان ميرزا را به حكومت خراسان گذاشتند و از خراسان به دار الخلافه آمدند . روز شنبه ششم شهر صفر ، هزار و دويست و پنجاه هجرى به طهران ورود كردند و ميرزا ابو القاسم قائم مقام حاضر درگاه شدند ، تا در نظم آذربايجان و تعيين وليعهد سخن به ميان آيد . شاهزاده محمد ميرزا ( محمد شاه ) با بودن ساير اولاد خاقان مغفور ، ايشان كه نوادهء سلطنت بودند به ولايت عهد سرافراز شدند « 2 » ، با وزارت ميرزا محمد

--> ( 1 ) - مراجعه شود به كتاب ( مأموريت آجودانباشى ) ص 24 ( 2 ) - مرحوم محمود محمود در مقدمهء كه براى كتاب « امير كبير و ايران » نوشته از قول ( فريزر ) معروف چنين مىنويسد : « . . . در قصبهء مزينان در اردوى محمد ميرزا با ميرزا ابو القاسم قائم مقام ملاقاتى بس طولانى مىنمايد كه در كتاب خود ( از استانبول تا طهران ) شرحى از آن داده ، هوش و استعداد قائم مقام را مىستايد و پيش‌بينى مىكند كه محمد ميرزا بطهران برسد بوليعهدى انتخاب خواهد -