پسر ميرزا ابو القاسم قائم مقام به تبريز رفتند و قائم مقام در بيست و يكم صفر از دنبال اردوى شاهزاده به طرف آذربايجان رفتند . در همين سنهء هزار و دويست و پنجاه كه موكب همايونى در اصفهان بود مزاج مبارك شاهانه عليل شده ، عصر پنجشنبه نوزدهم جمادى الاخر در عمارت هفت دست در خارج اصفهان به بهشت جاودان خراميدند و نعش ايشان را به قم حمل داده در آنجا دفن كردند . اين خبر موحش را اول در تبريز بردند و به قائم مقام خبر دادند و او بدوا محرمانه به عرض رسانيده ، قبل از انتشار خبر به نظم سپاه پرداختند و امير نظام محمد خان زنگنه « 1 » را كه با عثمانى در سرحد به منازعه مشغول بود احضار به تبريز كردند

--> شد و قائم مقام نيز پيشكار او و صدر اعظم آينده خواهد بود . » ص كد مقدمهء كتاب ، چاپ بنگاه آذر . پيش‌بينى فريزر درست بود ، محمد ميرزا پس از رسيدن به طهران به وليعهدى انتخاب شد و بآذربايجان مىرفت و چند ماهى بيش طول نكشيد كه فتحعليشاه در اصفهان مرد ، محمد شاه به طهران آمده به تخت سلطنت جلوس كرد و قائم مقام نيز صدر اعظم شد . و معلوم گرديد كه همان هوش و استعداد قائم مقام چقدر براى او گران تمام شده است و مورد چه بغض و كينهء قرار مىگيرد . ( 1 ) - ميرزا محمد خان ، زنگنه ، امير نظام ، محمد خان امير نظام زنگنه ، پسر حاج عليخان و از فرزندزادگان شيخعليخان زنگنه وزير شاه سليمان صفوى است . در ايام نيابت سلطنت عباس ميرزا از كرمانشاه به تبريز آمد و در سلك ملازمان او داخل شد و چون مردى كافى و دانا بود روزبروز در خدمت وليعهد ترقى كرد و مورد ستايش و توجه او قرار گرفت ، تا آنجا كه عباس ميرزا او را به امارت نظام كل عساكر آذربايجان برگزيد و امير نظام در دورهء دوم جنگهاى ايران و روس در خدمت وليعهد مصدر خدمات مهم گرديد و در مأموريت به پطرزبورغ از شوال 1244 تا رمضان 1245 در معيت خسرو ميرزا ( فرزند وليعهد ، عباس ميرزا ) و در سفر ايروان در رجب 1253 بهمراهى ناصر الدين ميرزا ( وليعهد محمد شاه ) رياست واقعى هيئت نمايندگان ايران با او بود و از هر دو مأموريت كه در اولى ميرزا تقى خان امير كبير ، به سمت مستوفى نظام و در دومى با مقام وزارت نظام التزام خدمت او را داشت ، با توفيق و نيكنامى به ايران برگشت و قدر و عزتش افزون گرديد . يكسال پس از مراجعت از سفر پطرزبورغ ادارهء امور آذربايجان از طرف فتحعليشاه در غياب نايب السلطنه كه مأمور نظم ولايات شرقى ايران شده بود يكسره بعهدهء كفايت وى واگذار گرديد . بعد از فوت عباس ميرزا در خراسان و مراجعت محمد ميرزا از آنجا به تبريز به سمت ولايت عهد ، امير نظام همچنان در مقام سابق خود باقى ماند تا آنكه در سال بعد ، پس از فوت فتحعلى شاه كه در آنموقع امير نظام در يكى از نقاط سرحدى آذربايجان و خاك عثمانى با سرعسكر عثمانى در باب -