محمد حسن خان اعتماد السلطنه
125
صدر التواريخ يا تاريخ صدور قاجار ( فارسى )
موسى خان ، برادر كوچك ميرزا ابو القاسم قائم مقام واگذار فرمودند و خراسان را منظم نمودند و در آخر اين سنه ، نواب نايب السلطنه به دربار همايون احضار شدند و با قائم مقام و جمعى به طرف طهران روانه شدند و ايالت خراسان با شاهزاده محمد ميرزا بود . سنهء 1249 در بيست و پنجم محرم ، نايب السلطنه با قائم مقام ، برحسب احضار وارد طهران شدند و چندى توقف داشتند باز نايب السلطنه به اجازهء همايونى عزم بازگشت به خراسان را فرمودند و نوزدهم ربيع الاول از طهران در بيرون شهر شدند . نايب السلطنه ، حرارت كبد داشت و اطبا مشغول معالجه بوده اظهار داشتند كه اگر نايب السلطنه عزم سفر هرات كند ، حركت مورث مزيد حرارت شود ، و اين ورم كه از انگشت تا ران را گرفته است ، باعث هلاكت ايشان خواهد شد . قائم - مقام چون اين معنى را دانست در نهانى صورت حال را در حضرت شاهنشاه خاقان مغفور فتحعلى شاه طاب ثراه معروض داشت و شهريار تاجدار به نايب السلطنه پيغام دادند كه براى حفظ بدن اگر اين سفر را به ديگر وقت مقرر دارى روا باشد . نايب السلطنه چون معلوم كرد كه سبب اين پيام قائم مقام بوده است ، بيم كرد كه مبادا شاهنشاه چنان داند كه از زحمت سفر و كوچ دادن لشكر تقاعدى ورزيده و او قائم مقام را به نوشتن اين پيغام بازداشته است ، لهذا بر قائم مقام خشم گرفت و سر و مغز او را با صدمت مشت درهم كوفت و راه خراسان پيش داشت و حضرت نايب السلطنه در چمن گالپوش ده روز توقف فرمودند ، آنگاه انتهاض فرمودند و در بسطام مجددا شاهزاده محمد ميرزا ( محمد شاه ) را مأمور هرات نمودند كه آنجا را تسخير كنند و ميرزا موسى رشتى با پانزده هزار قشون در خدمت شاهزاده روانهء هرات شدند و حضرت نايب السلطنه بعد از حركت فرزند اكرمشان از ارض اقدس در اوايل جمادى الاولى از خبوشان به مشهد مقدس آمدند و سواره و پياده را كه ملتزم ركاب آن حضرت بودند ، به همراهى قائم مقام مأمور كردند كه از دنبال نواب