ملا محمد مومن كرمانى
18
صحيفة الارشاد ( تاريخ افشار كرمان - پايان كار صفويه ) ( فارسى )
ماليات كويرات كرمان تقريبا سيزده هزار تومان مىشود . » « 1 » اين سفر سديد السلطنه در ذى حجه 1322 ه / فوريه 1905 م . يعنى درست هشتاد سال پيش صورت گرفته - دو سال قبل از شروع مشروطه . « 2 » اقطاع افشار در كرمان ، تلفظ نام اين دو طايفه هميشه توأمان بوده است و همه جا مىگويند و مىنويسند : اقطاع افشار ( بدون كسرهء عين ) يا اقطاع و افشار . اين همجوارى و توأمانى تا به حدّى است كه گاهى بعضى به غلط تصور مىكردهاند مقصود از اقطاع افشار ، ناحيه يا سرزمينى است در حوالى بافت كه به صورت اقطاع به طايفهء افشار داده شده باشد . در تاريخ كرمان در دورههاى مختلف اشاراتى به اقطاع و بلوك اقطاع و اقطاعىها - بدون اينكه با افشار همراه باشد - نيز ديده شده است . « 3 » البته
--> أقطاع ، و بلوك ارزويه است ، و با اينكه سه سمت آن كوه گرمسير است ، هرگز قلل آن كوه از برف خالى نيست . ( جغرافياى كرمان ، ص 142 ) . ( 1 ) - التدقيق فى سير الطريق - سفرنامهء سديد السلطنه ، تصحيح احمد اقتدارى ، انتشارات به نشر ، 1362 ، ص 621 . ( 2 ) - محمد على سديد السلطنهء كبابى اهل بنادر جنوب كتابهاى مفصل و زيادى در باب جنوب ايران دارد و جنگها و دفاتر متعددى از او باقى مانده كه بعضى را آقاى اقتدارى چاپ كردهاند . به خاطر دارم ، روزى كه در كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران مجلسى به يادبود سديد السلطنهء كبابى تشكيل شده بود ، و جمعى از اهل اطلاع در باب او صحبت كردند ، مرحوم مينوى ضمن سخنرانى دلپذير خود ، ضمن معرفى آثار سديد السلطنه ، گفت : سديد السلطنه كبابى همه چيز در كتابهاى خود گنجانده و هرچه ديده و خوشش آمده يادداشت كرده است ، و روش او ، چيزى است از نوع روش باستانى پاريزى در تدوين كتابهايش . . . » من كه در آن جلسه غافلگير شده بودم نتوانستم بفهمم كه مرحوم مينوى در اين بيان ، قصد تعريف از مخلص داشته يا انتقاد ؟ هرچه بود ، اكنون كه او روى در كفن خاك پوشانده ، با كمال اطمينان مىتوانم سخن او را در تأييد روش خود به حساب بگذارم ! ( 3 ) - وقتى ابو جعفر ديلمى با ابو نصر بن عز الدوله بختيار جنگيد ، ابو نصر در سيرجان به قلعه سنگ رفت ، ابو جعفر ، داروغگان نرماشير و رودبار و أقطاع و ارزويه را به جيرفت فرستاده در مسجد عمرو ليث صفّار به نام او خطبه خواندند . ( تاريخ كرمان ، ص 262 ) .