اقبال يغمايى ( گردآورنده )
25
شهيد راه آزادى سيد جمال واعظ اصفهانى ( فارسى )
بر اثر آغاز شدن جنگ ميان روس و ژاپن بسيارى از واردات تجارى روسيه به ايران كاهش يافت و گران شد . ترقى قيمت قند از يك من پنج قران به هشت قران و بيشتر رسيد . چون مورد نياز عامه بود بيش از همه بر مردم سنگينى كرد . اهالى تهران به علاء الدوله حاكم پايتخت شكايت بردند . او كه به دستور عين الدوله صدراعظم وقت بر اين نيت بود كه از بازاريان و ملايان زهرهچشم بگيرد روز دوشنبه چهاردهم شوال 1323 قمرى ، هفده نفر از بازرگانانى را كه در خريد و فروخت قند دخالت داشتند به دار الحكومه احضار كرد و چند نفر آنها را به فلك بست . در آن هنگامه حاج سيد هاشم قندى تاجر معروف كه به پرهيزگارى و درستكارى و نيكنامى معروف ، و مردى شصت و هفت ساله بود وارد شد . علاء الدوله به تندى و تلخى پرسيد : « چرا قند را احتكار كردهاى و گران مىفروشى ؟ بايد تعهد كنى كه از اين ساعت قند را منى پنج قران به مردم بفروشى . » سيد هاشم قندى كه به سبب كارهاى خيرش مورد احترام همهء مردم تهران بود گفت : « من بيش از صد كيسه قند در انبار ندارم ، آنها را پيشكش مىكنم و از تجارت قند دست مىكشم و از اين پس در اين كار هرگز دخالت نمىكنم . » جواب صحيح و راست سيد هاشم بر علاء الدوله كه به تيزچشمى و بدزبانى و بىرحمى معروف بود گران آمد . از سوى ديگر سعد الدوله وزير تجارت كه در باطن با علاء الدوله عناد سخت داشت وقتى از بدرفتارى حاكم نسبت به بازرگانان قند آگاه شد كسى را نزد وى فرستاد و او را از بىاحترامى كردن به سيد هاشم برحذر داشت . هنوز فرستادهء سعد الدوله بيرون نرفته بود كه حاج سيد اسماعيل خان سرهنگ توپخانه كه در تجارت قند دست داشت وارد دار الحكومه شد و چون بر حاكم تعظيم نكرد مورد عتاب قرار گرفت . كار گفتگوى علاء الدوله با سيد و سرهنگ به طول انجاميد و چون سيد هاشم همچنان دليرانه جوابهاى صريح و درشت مىداد حاكم