ناصر الدين شاه قاجار
پيشگفتار 8
شهريار جاده ها ( سفرنامه ناصر الدين شاه به عتبات ) ( فارسى )
گرفته و به حبس انداختند . » در حالىكه مردم در نهايت فقر و عسرت بهسر مىبردند و بيمارى و گرسنگى در كشور بيداد مىكرد ، چنين مىخوانيم كه در اين سفر ، همه گربهها به همراه شاه به مسافرت مىروند و تعدادى از افراد وظيفه دارند كه گربهها را حفظ و نگهدارى كنند كه مبادا آسيبى ببينند و در آنحال كه گربهاى پايش مىشكند ، گربه را در تخت روان مىگذارند و به همراه مىآورند : « پاى گربه « چيتى كوچكه » را لگد كردهاند . مىلنگيد ، ناخوش هم بود توى تخت گذاشته مىآوردند . » غارتها و هجوم پياپى اقوام مختلف ، مردم اين مرز و بوم را اندكى آرام نمىگذاشت ، اين مردم همواره مورد هجوم و غارت اقوام گوناگون بودند : « مختصر اخبار چاپار خراسان را هم با تلگراف ، مستوفى الممالك عرض كرده بود كه سوارهء تركمان به تاخت ما بين مشهد و جام آمده ، گوسفند زيادى با چوپان از تيمور مىبرده ، از سوار خراسانى هم در مدافعه شصت نفر اسير و كشته شده ، مزيد بر كسالت شد » به واسطهء قحطى و سختى معشيت مهاجرتها آغاز شده و همه روى به دار الخلافه آوردهاند و از سختى معشيت در فرياد و فغان هستند ، روستاها ويران و مردمان ساكن در آن رفتهرفته پراكنده شدهاند . « طرفين راه همه كوه و دره و ماهور است . صحراى كثيف بدى است . « طرف دست چپ ده مخروبه به نظر آمد بسيار ، از قديم مخروبه شده است . . . آب دارد زراعت هم مىكنند اما رعيتش جاى ديگر رفته است . » ( صفحه 21 ) از نكتههاى جالب در اين كتاب آن است كه در چند جا از خليج فارس با نام « درياى فارس » ياد شده است كه اين خود مىتواند سند و گواهى باشد بر اين كه نام « فارس » به تازگى بر اين خليج گذاشته نشده است و همواره در تاريخ با نام « خليج فارس » و « درياى فارس » مشهور و معروف بوده است . در مقايسهاى كه از اين نسخه با نسخهء چاپى اين سفرنامه بهعمل آمد ، كاملا معلوم و مشهود است كه با اين نسخه كه با دستخط خود نويسنده است بسيار متفاوت است و در نسخهء چاپ شده در زمان خود نويسنده در بيشتر جاها ، بسيارى از مطالب حذف شده است ، از