با اين توضيحات روشن مىشود كه آن شعرهاى مرثيه نيز از ناصر الدين شاه نبايد باشد و كسى آن را ساخته و به نام او رواج داده است . رفتن به اين سفر علاوه بر مخارج فراوانى كه داشته است ، زحمت و رنج و مشقت آن نيز در بين راه براى مردم و رعيت بيچاره بوده است و چنان‌كه در همين اوراق ملاحظه خواهيد كرد در چند جا نيز عكس العمل‌هايى از مردم در قبال كارهاى همراهان شاه انجام شده است و گاه اين مردم چنان متأذى و پريشان مىشدند كه فرستادهء شاه را به باد كتك مىگرفتند : « براى جزئى حرفى ميانه آدم عرفانچى و كدخدا جنگ مىشود ، يكباره نصف شب هزار نفر رعيت با چوب و چماق ريخته فحش زياد به عرفانچى داده بلكه كتك هم زده بودند و رفته بودند بالاى بام ، كه خانه را بر سر عرفانچى خراب كنند . عرفانچى بيرون آمده با هزار زحمت و التماس آنها را از سر ، بازكرده است » از نظر فرهنگ اجتماع در اين سفرنامه مىتوان دريافت كه رفته‌رفته با نفوذ « فرنگيان » در دربارهاى ايران و « عثمانى » آداب و رسوم و سنت ايرانى و اسلامى كه تا اين زمان‌ها كاملا رعايت مىشده و اگر هم انجام نمىگرديده در خفا و دور از چشم ديگران بوده است ، گاه‌به‌گاه ناديده گرفته مىشود و منكرات رفته‌رفته علنى و آشكارا مىگردد . آداب و رسوم « فرنگى » باب روز مىشود استعمال مشروبات الكلى به طور علنى كم‌كم انجام مىشود و « معيّر الممالك » به خاطر مهمانان عثمانى « شام ميز فرنگى » مىدهد . خوب توجه كنيد : « امشب معيّر الممالك ، پاشا و عثمانىها را مهمانى ميز فرنگى كرده است » و در اين مهمانى بيان شده است كه ميهمانان مسلمان در يك كشور اسلامى و در يك شهر كاملا مذهبى علنا در مجلس شراب نوشيده و ناصر الدين شاه به آن چنين اشاره مىكند « پاشا بعد از شام نطقى در اتحاد دولتين كرده تواس زده بود ، يعنى شراب خورده بود . » ( صفحه 179 ) براى اين سفر اردوى بسيار مفصل و سنگينى از هر جهت فراهم شده بود و براى اين مسافرت هر نوع تشريفاتى را تدارك ديده بودند به طورى كه خود شاه از اين كه در مدت مسافرت هيچ‌گونه بارانى نيامده و مزاحمتى براى اردو فراهم نشده است و اردو با راحتى توانسته است اين سفر را انجام دهد بسيار شادمان است : ( « گل و فلان عيبى ندارد . لازم شد