از فرسفج ، به اينجا دو فرسنگ و نيم راه است . كالسكه هم نمىرفت . سواره مىرفتيم . حسام السلطنه ، فرهاد ميرزا معتمد الدوله ، اعتضاد السلطنه ، مجد الدوله ، تيمور ميرزا ، بودند . صحبت‌كنان مىرفتيم . در كنار رودخانه [ اى ] كه از الوند به فرسفج مىآيد ، حقار كبود و سفيد بود . تيمور ميرزا چند دست بالابان ، و چرخ انداخت . بردند هوا ، بسيار خوب گرفتند . زياد تماشا دارد . رانديم از قريهء فريازان ، كه حاجى سعد الدوله در اينجا سهم دارد . رد شده در محاذى باغ ميرزا شفيع مستوفى مرحوم ، در صحرا افتاديم . آفتاب‌گردان زدند . دوربين سه‌پايه بزرگ آورده ، دهات و شهر توى و . . . [ سركان ] را تماشا كردم . بسيار ميل داشتم ، بروم ، همه‌جا را بگردم . اما دور بود و سرد . كالسكه هم نمىرفت . مراجعت منزل اشكالى بهم مىرساند . خلاصه با دوربين تماشا كردم . بسيار جلگهء آباد پرحاصلى است . در بهار و تابستان گويا بهترين ييلاقات و گردشگاه‌ها باشد . [ 436 ] اطراف كوه است . به سمت شمال كوه الوند است . رودخانه‌هاى زيادى از الوند ، به دهات اينجا و اين جلگه جارى است . باغات زياد دارد . ميوه‌هاى ، خوب عمل مىآيد . بخصوص سيب سرخ اينجا ، مشهور است ، به خوبى . و آلوچه ، توت سفيد و ساير ميوه‌هاى ييلاقى بسيار خوب ، عمل مىآيد . حاصل گندم ، جو و . . . آبى و ديمى زياد است . هميشه غله در اين ولايت ارزان بوده است . به علت خشكسالى پارسال تا حالا با وجود بارندگىهاى به موقع ، باز گندم خروارى هفت تومان است . اول شهر « توى » ، را ملاحظه كردم . در دامنهء كوه الوند افتاده است . طول شهر بيشتر از عرض [ آن ] است . يعنى طولانى است . خانه‌هاى خوب داشت ، بازار و كاروانسراهاى معتبر خوب ، دارد . در آخر شهر قلعه [ اى ] بود . در تويش عمارات داشت . سابق مجلس شاهزادگان كه خسرو ميرزا ، جهانگير ميرزا ، مصطفى قلى ميرزا ، احمد ميرزا [ باشند ] ، بوده است . در اول دولت ما ، كه شاهزادگان را مرخص فرموديم . باز هم همين قلعه محل سكناى اولاد و عيال آن‌ها است . اطراف شهر هم مزارع و باغات زيادى دارد . از « توى » كه مىگذرد ، قريه آرتيمان ، در بغله كوه افتاده است . خانه‌هاى اين قريه به طول افتاده است . اما مرتبه به مرتبه روى هم ساخته‌اند . خانه‌هاى بسيار عالى قشنگ و به اين تركيب كه روى هم افتاده است ، بسيار باصفا و خوش‌منظر است . و اطرافش كلا باغات است .