پيشگفتار سفرنامه و نوشتن ماجراهاى ديده شده و اتفاق افتاده در سفر ، در ميان ايرانيان در گذشته‌هاى دور رواج داشته است . از قرون اوليهء اسلامى ، آن‌ها كه با توجه به تأكيد دين مبين اسلام در سير و سياحت به جهت پيروى از اين آيين پسنديده ، دنياى متمدن آن روزگاران را سير و سياحت كردند ، پس از پايان سفر تعدادى از آنان ، نوشته‌هايى مبنى بر گزارش سفر خود و آنچه از شگفتىها ديده بودند و به نظرشان جزو عجايب بود همه را به صورت سفرنامه نوشته و از خود به يادگار گذاشتند . هر كدام از اين سفرنامه‌ها مىتواند دريچه‌اى به دنياى گذشته براى ما و نسل‌هاى آينده باشد . در اين ميان مىتوان به سفرنامهء « ابن بطوطه » سياح معروف اشاره كرد و همچنين بايد از حكيم بزرگوار « ناصر خسرو قباديانى » ياد كرد ، كه سفر خويش را براى برگزارى فريضهء حج آغاز كرد و سفرنامه‌اى پرمحتوا و شيرين از خويشتن به يادگار گذاشت . در ميان پادشاهان و فرمانروايان گذشتهء ايران ، نويسندهء خاطرات و سفرنامه‌نويس كم پيدا مىشود و شايد بتوان گفت تنها « ناصر الدين شاه قاجار » است كه در سفر و حضر ، خود قلم به دست گرفته و يا كسانى را مأمور اين كار مىكرده است ، تا وقايع زندگى و اتفاقات روزانه را يادداشت و تنظيم نمايند . البته اين سفرنامه بيشتر به خط خود اوست . اين پادشاه قاجار حتى اتفاقات روزانهء خود را به طور روز به روز يادداشت كرده كه اين يادداشت‌ها نيز مىتواند راهنمايى براى اوضاع اجتماعى آن روزگار باشد . روزنامهء سفر به عتبات عاليات كه از جمله نسخه‌هاى دستنويس موجود در خزانهء اسناد سازمان اسناد ملى ايران مىباشد « 1 » و اكنون به يارى خداوند قادر منان در دسترس علاقه‌مندان قرار مىگيرد ، به خوبى مىتواند روشنگر نقاط تاريكى از تاريخ پنجاه سال پادشاهى و وضعيت اجتماعى دوران سلطنت مطلقهء اين پادشاه باشد . پادشاهى كه حتى دربارهء او اطرافيانش به قصه‌گوئى و افسانه‌پردازى نيز پرداخته‌اند . اين سفرنامه گزارش روزانهء سفر در رفتن به آن عتبهء مقدسه و بازگشت از آن روضهء شريفه است . سفرى بسيار پرخرج و با

--> ( 1 ) . اين مجموعه با شماره 95 در خزانهء سازمان ثبت شده است .