ناصر الدين شاه قاجار
88
شهريار جاده ها ( سفرنامه ناصر الدين شاه به عتبات ) ( فارسى )
زدهاند . آفتاب غروب شد . هى رانديم هى رانديم . تا غروبى وقت اذان رسيديم منزل . چاردها را كنار رودخانه زدهاند . جاى گود پستى [ است ] آب هم ايستاده ، مىرود ، بىصدا . قدرى چاى خورديم ، خيار سكنجبين حال آمديم . شب بعد از شام قورق شد . محمد على خان و . . . آمدند محمد على خان امروز عقب كفتارى رفته بود با غلام على خان ، شب خوابيديم . هواى اينجا گرم است . . . dejemal امشب قبل از شام يك قازالاقى آمد توى چادر . گربه چيتى بزرگ جست از بالاى چادر پنجه زد افتاد . ببرى خان گرفت [ و ] خورد . [ 333 ] روز يكشنبه بيست و ششم [ شهر شعبان ] به علت خستگى ديروز ، امروز اينجا اطراق شد . به تنبلى گذشت . الحمد الله تعالى احوال ما بسيار خوب است . صبح حمام سروتن شورى رفتم . شب يوسف هرچه آتش بازى داشت آن طرف رودخانه آتش زد . از قزلرباط الى شهروان ، پنج فرسنگ است و راه خوبى است . يعنى به خوبى مىرود دو فرسنگ تا ابتداى جبل حمر بن و دو فرسنگ از ابتداى جبل ، تا زمين بسيطه و يك فرسنگ از بسيطه الى شهروان . در يمين و يسار اين راه آبادى نيست . بجز سمت راست ، قريهاى است موسوم به « زاويه » رودخانهء دياله از سمت راست به فاصله يك فرسنگ از جاده به آن طرف به سمت جنوب جارى است . و كوه حمرين را بريده مىگذرد و چون از كوه بگذرد ، به قريه [ اى ] رسيده ، موسوم به منصوريه ده بزرگى است با باغات زياد اطرافش جنگل است شكار گراز ، دراج زياد دارد . رود معروف خراسان نزديك به اين قريه ، از دياله خارج مىشود و از اينجا اول بلوك خراسان است . در راه يك ميدان به شهروان مانده نهر عظيمى است ، معروف به « بلدروز » كه به محال بلدروز مىرود . بعد از آن به فاصله اندك ، نهر ديگر است معروف به هارونيه ، كه به محال هارونيه مىرود . بعد از اين دو نهر اراضى « جاموس سوكن » كه محل اردو بود ، شهروان از آبادىهاى قديم و در سوابق ايام حاكمنشين ايالت خراسان بوده است . ولى حالا خراب است ، و زياده بر يكصد و پنجاه خانوار ندارد . از آبادى قديمش جز مسجد جامع چيزى نمانده است . خراسان نهر عظيمى است كه در زمان قديم از رودخانه جدا شده ابتداى طول آن از دامنهء جبل حمرين است . و انتهاى آن « ابو خميس » است كه زيارتگاهى است . از اولاد امام موسى كاظم ( ع ) . زياده از چهل قريه از اين نهر مشروب مىشود . كه از آن جمله يعقوبيه است و همه اين دهات موسوم به بلوك خراسان است . رودخانه دياله اين بلوك را از بلوك خالص جدا