عبدالله مستوفى
671
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
سه نفر مباشر گرديد ، منشىها آقاى ميرزا شهاب كرمانى « 1 » و شيروانى ، و اصفهانى ، و شاهرودى و صدر التجار ، و مباشرين ، ارباب كيخسرو ، و دستغيب ، و مدير گلستان بودند . جلسهء سوم هم صرف رسيدگى باعتبارنامهها ، و ساير كارهاى مقدماتى گرديد ، و مجلس مؤسسان در جلسهء چهارم ، وارد اصل كار شد ، و در همان جلسه ، مواد 36 و 37 و 38 و 40 قانون متمم قوانين اساسى را ، كه راجع بسلطنت محمد على شاه قاجار و اعقاب او بود ، بطريق ذيل ، اصلاح كرد . اصل 36 - سلطنت مشروطهء ايران ، از طرف ملت ، بوسيلهء مجلس مؤسسان ، به شخص اعليحضرت شاهنشاه رضا شاه پهلوى تفويض شده ، و در اعقاب ايشان ، نسلا بعد نسل ، برقرار خواهد بود . اصل 37 - ولايتعهد با پسر بزرگ پادشاه ، كه مادرش ايرانى الاصل باشد ، خواهد بود . در صورتى كه پادشاه اولاد ذكور نداشته باشد ، تعيين وليعهد ، برحسب پيشنهاد شاه ، و تصويب مجلس شوراى ملى به عمل خواهد آمد ، مشروط بر آنكه ، آن وليعهد از خانوادهء قاجار نباشد ولى در موقعى كه فرزند ذكور براى پادشاه بوجود آمد ، حقا ، ولايت عهد با او خواهد بود . اصل 38 - در موقع انتقال سلطنت ، وليعهد وقتى ميتواند شخصا امر سلطنت را متصدى شود ، كه داراى بيست سال شمسى باشد . اگر به اين سن نرسيده باشد ، نايب السلطنه ، غير از خانوادهء قاجار ، از طرف مجلس شوراى ملى ، براى او انتخاب خواهد شد . اصل 40 - همينطور ، شخصيكه به نيابت سلطنت منتخب مىشود ، نميتواند متصدى امر شود ، مگر اينكه قسم مزبور فوق را ياد نموده باشد و اصل 36 و 37 و 38 و 40 قانون اساسى را منسوخ و ملغى نمود . بموجب نظامنامهء داخلى ، مجلس مؤسسان ، كه قبلا تنظيم شده بود ، در همين جلسه ، هيئتى مركب از سى و شش نفر ، به حكم قرعه از بين نمايندگان ، تعيين شد كه مواد چهارگانهء اصلاحى را باعليحضرت شاهنشاه پهلوى اعلام نمايند . جلسهء پنجم مجلس مؤسسان ، براى تصويب صورت جلسهء قبل بود ، كه در اين جلسه صورت مجلس روز 21 آذر تصويب گرديد ، و رئيس مجلس مؤسسان ، مقارن ظهر روز 22 آذر ، ختم مجلس مؤسسان را اعلام داشت . چند روز بعد ، روزى براى جلوس پادشاه پهلوى تعيين شد در اين روز ، تمام واحدهاى ادارى و جنگى و ايلى و طايفهاى كل كشور ، نمايندگانى براى اين سلام جلوس ، كه در طالار تخت مرمر منعقد شد ، حاضر بودند . منهم دعوت شده بودم . خطبهء سلام را آقاى محمد حسن - خان اديب ، اديب الدوله ، خواند ، ولى تاجگذارى رسمى را بروز 4 اردىبهشت 1305 موكول كردند . اين بود مقدمات و چگونگى انقراض سلطنت سلسلهء قاجاريه ، كه از 1193 تا 1344
--> ( 1 ) - پدر دكتر بقائى كه ايشان در نطقهاى ماجراجويانهء خود در مجلس زيادتر از اندازهء لزوم از آنمرحوم ياد ميكردند . مرحوم ميرزا شهاب بسيار مرد خوبى بود ، بجاى خود ، ولى آقاى دكتر بايد مجال بدهند كه سايرين از آن مرحوم ذكر خير كنند .