عبدالله مستوفى
561
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
نطق رئيس الوزراء بنده تاكنون ، راجع به پروگرام و خط مشى كابينه ، چيزى عرض نكردم و تصور ميكردم ، كه پس از مطالعه ، پروگرامى تقديم دارم ولى گرفتاريهاى چند روزه مجال و فرصت نداد كه پروگرامى تهيه شود و از طرفى هم ، لازم مىبينم كه آقايان نمايندگان از طرز و رويهء خط مشى دولت ، مطلع بوده باشند . به اين جهت ، چند كلمه در خصوص خط مشى دولت بعرض آقايان نمايندگان محترم ميرسانم . در سياست خارجه ، خط مشى و سياست دولت روى اصول موازنه و حفظ مناسبات و روابط حسنه با دول متحابه است ، با محفوظ ماندن اصول بيطرفى . « صحيح است » در سياست داخله ، منظور نظر دولت تسريع در كار انتخابات و اينكه مجلس شوراى ملى به زودى افتتاح يابد و دولت در اين خصوص كمال جديت را خواهد داشت . و نيز كمال جد و جهد را خواهد داشت ، كه زمينههائى براى مسائل اقتصادى كه كمال اهميت را براى مملكت دارا هستند ، تهيه نمايد . و ديگر ، البته وظايف دولت خواهد بود كه نظارت كند براى اجراى قوانين خاصه بودجههائيكه از مجلس گذشته است ، اين است اهم اموريكه در مدنظر دارد ، و البته بعد از اين مطالب امور ديگرى هم هست كه در درجهء ثانى واقع است . « صحيح است ! آفرين ! احسنت ! » بعد سليمان ميرزا بكرسى خطابه برآمده بيانات ذيل را ايراد نمود : نطق سليمان ميرزا « در اين ساعت كه آخرين ساعت دورهء چهارم مجلس است ، بنده اجازه گرفتم كه چند كلمه بعرض برسانم : اول شكر مر خداوند را كه موفق شديم كه دورهء چهارم با يك ترتيب مرتب و منظمى ، به عكس دورههاى سابق خاتمه يافت . زيرا تاكنون ، دورهء مجلس هريك به ترتيب و طريق خاصى انجام يافته ، و اين اول دفعهايست در تاريخ مشروطيت كه دورهء چهارم با ترتيبات مرتبى انجام يافته است . و اين مسائل درخور همه قسم تشكر است . « صحيح است » به حمد الله دورهء مجلس وقتى خاتمه مىيابد ، در صورتى كه دولتى مثل دولت آقاى مشير الدوله ، كه طرف اعتماد عموم وكلا ، و باتفاق بايشان راى داده شده است ، در سر كار هستند . « صحيح است » و سابقهء خدمات ايشان در ادوار مشروطيت قابل انكار و محتاج بذكر نيست . « صحيح است » و يكى از دلايلى كه ميتوان بر اين معنى اقامه نمود ، انتخابات دورهء پنجم تهران است . « صحيح است » و همانطوريكه لحظهء قبل اظهار كردند ، اميدواريم كه منتها سعى و كوشش را خواهند نمود ، كه به زودى اكثريت نمايندگان در مركز حاضر شده ، زودتر مجلس را افتتاح نمايند . و كاملا مطمئن هستيم كه انتخابات با نهايت بيطرفى و از روى صحت و قانون انجام پذيرد . چون وقت كم است ، و آقاى مدرس هم فرمايشاتى دارند ، بيش از اين داخل اين صحبت نمىشوم ، و همين قدر در اين ساعات آخر ، عرض ميكنم كه همانطورى كه رئيس محترم دولت قبول و وعده فرمودند ، در غياب مجلس دينارى از ماليهء مملكت مصرف نخواهد شد مگر آنچه كه مجلس شوراى ملى تصويب نموده است « صحيح است » البته مطابق قانون اساسى ، و با وجود يك چنين رئيس دولتى ، بايستى مطمئن شد كه در دورهء پنجم ، ديگر يك كتاب شهريه پيشنهاد نخواهد شد و همچنين قطعنامهء اخير مجلس تصديق شد كه در غياب مجلس ، بهيچوجه كنتراتى راجع بمستخدمين خارجه نخواهد شد و ساير مواد قانون اساسى ، و قوانين ديگرى كه تا حال گذشته البته در تحت مسؤليت شخصى مثل آقاى مشير الدوله ، بقدرى كه ممكن است روزبروز جريان خواهد يافت . و مملكت با ترتيبات قانونى ، بهتر از پيش اداره خواهد شد . و يكى از بهترين