عبدالله مستوفى

527

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

سلطان احمد شاه هم ، بوسيلهء تلگراف ، با خطاب « وزيرجنگ » از اين فتح اظهار خشنودى و قدردانى كرده ، و در تلگراف ديگرى ، كه در جواب گزارش وزير جنگ راجع به چگونگى اين فتح مخابره كرده ، مراجعت نزديك خود را بايران وعده داده است . بازهم لزوم مستشار خارجى براى ايران خودنمائى مىكند استخدام مستشار خارجى جهت ماليه ، بخصوص براى مقاومت با زياده‌روىهاى سردار سپه ، كه هرروز خواب تازه‌اى براى تصرف يكى از شعب درآمد كشور ديده ، و همين‌كه پنجه بدان بند ميكرد واگذاشتن آن غيرممكن به نظر ميآمد ، چيزى بود كه لزوم آن از مدتى پيش حس شده ، و همه‌كس آن را دواى منحصر بفرد اين تجاوزات تشخيص ميداد . اين فكر مخصوصا رئيس الوزراءها را كه بيشتر از همه‌كس ، گرفتار آه و نالهء بىپولى همكارهاى خود بودند ، مشغول داشته و از مدتى پيش مغز بمغز گشته ، و اذهان متوجه آن شده بود . بالاختصاص ، در كابينهء دوم قوام السلطنه ، و وزارت ماليهء فهيم الملك ، كه كار تصرفات غيرقانونى سردار سپه در وزارت ماليه ، از ماليات‌هاى غيرمستقيم و انبار تجاوز كرده بخالصجات هم كه خدايار خان را رئيس آن كرده بود ، سرايت نمود و براى وزارت ماليه و مخارج كليهء دواير دولتى ، جز چهار پنج مليون ماليات مستقيم ، كه آن هم اكثر گرفتار بد بدهى متنفذين بود چيزى باقى نمانده ، و خزانه كه بايد مركز دادوستد كشور باشد ، هميشه خالى و اگر وجهى هم از عايدى همين يكشعبه درآمد بمركز ميرسيد ، و سردار سپه خبردار ميشد ، آن را هم بهرعنوانى بود از چنگ باقى دواير بيرون آورده و براى مصارف قشون ضبط ميكرد . بحديكه ، براى پرداخت حقوق اعضاى مركزى وزارت ماليه هم ، پول در خزانه يافت نميشد و رؤساى ادارات ، براى وصول حقوق خود و كارمندان ادارهء خويش ، مجبور بودند ، حواله بولايات گرفته ، و بوسيلهء دوستانى كه در آنجاها داشتند ، بحقوق برسند ، من حقوق چند ماههء خود و اعضاى ديوان محاكمات ماليه را بماليهء خراسان حواله گرفته ، وصول و ايصال كردم ، ساير ادارات هم همين كار را مىكردند . و بعضى كه از اين دست و پاها نداشتند ، و ميخواستند بنائى كنند حوالهء گچ و آجر و آهك بكورپزخانه‌ها ميگرفتند . اين اوضاع هم ، بيشتر از هرچيز لزوم مستشار خارجى و رهائى از اين وضع نامطلوب را غيرقابل انكار كرده بود . استخدام دكتر ميليسپو براى رياست كل ماليه راجع به اين كه مستشار از كدام ملت باشد كه تحت نفوذ همسايه‌ها نرفته ، و حفظ منافع كشور را بر هرچيز مقدم دارد نيز ، حسن سابقه و جديت و خدمتگذارى شوستر آمريكائى قضيه را حل كرده بود . اين موضوعات ، كه در كابينهء اول قوام السلطنه ، در مغزها و در كابينهء مشير الدوله ، بزبانها رسيد ، مشير الدوله رئيس الوزراء را بر آن داشت كه بجناب آقاى حسين علاء كه در آنوقت هم ، مثل امروز نمايندهء ايران در واشنگتن بود ،