عبدالله مستوفى
45
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
تاخت و تازهاى رعيت و مالك و تاجر اين مملكت . گذشته از املاك و اثاثيه داراى سه چهار كرور وجه نقد شده بودند . بشناسانيم . و كفتارى « 1 » كه ميراث اين خرس ها را به حساب خود و شما جمعآورى مىكند . معرفى نمائيم . پس براى صرفهء خودتان بشما توصيه مىكنيم كه شجاعانه اقرار كرده بگوئيد : براى پيشرفت مقاصد خود . تا ما هم ادلهاى كه در اين موضوع داريم ، بشما عرض كنيم . بلى . آقاى رئيس الوزراء ! اگر پول انگليسها نبود ، البته شما از عهدهء سير كردن حولوحوش و پارتىهاى منفعتپرست خود برنميآمديد . و رضايت همان منفعت پرستها را در اقدامات خود تحصيل و براى تسليم ايران بانگليسها زمينه تدارك نميكرديد . اگر پول انگليس نبود ، كلاشى و مفتخورى را در اين مملكت ترويج و بعناوين مختلفه ، حتى اداى دين ، پول در ميان اشخاص متفرقه تقسيم و كار حكومتهاى آتيه را كه از تعقيب اين رويه بخواهند خوددارى نمايند مشكل نميفرموديد . اگر پول انگليس نبود ، اينهمه شهريه به اشخاص غير مستحق نميرسيد ، و ميزان شهريه بگير ، در يكسال و نيم دورهء رياست شما از ماهى هيجده هزار تومان ، بسى و شش هزار تومان بالغ نشده ، سعى مجلس شورايملى در تعديل حقوق بهدر نميرفت و مواجب ديوانى اشخاص غير مستحق كه تومانى دو ريال پرداخته مىشد ، تومانى يك تومان كارسازى نشده ، مجاهدات اسلاف شما در اين دوره ، بىنتيجه نميماند . اگر پول انگليس نبود ، از راه اضافه حقوق مستخدمين دولتى ، مبلغ كلى بر بودجهء مملكت افزوده نشده ، آنقدر تجمل بى مورد ادارى را به خود اجازه نميداديد . اگر پول انگليس نبود ، چادر روضهخوانى خيابان لالهزار براى كارچاقى شما برپا نميشد ، و چادر مسجد شيخ عبد الحسين نميخوابيد ، اگر پول انگليس نبود ، مردآباد خالصهء انتقالى ، با هزار تومان و هزار خروار جمع خالصگى ، كه از اداى همان جمع هم به زور برميآمد ، به صد هزار تومان براى دولت خريدارى نميشد ، و پول آن بكيسهء دلال و مصوب اين خريدارى نميرفت . اگر پول انگليس نبود ، روزنامههاى طرفدار شما كه كارى جز تمجيد غلطكارىهاى شما نداشته و افكار يك ملت را مسموم كردهاند به راه نميافتاد اگر پول انگليس نبود ، پاكتهاى سبكوزن سنگينقيمت ، بدر خانهء روضهخوانها و دوستان و حتى اضداد شما نميرفت ، كه با خيالات شما همراه شوند و ضمنا شما هم از تفاوت ماهى چند هزار تومان مخارج سرى استفاده كامل ببريد . اگر پول انگليس نبود ، باينهمه مأمور خفيه مواجب نميداديد ، كه در اين شهر زن و شوهر هم از يكديگر ايمن نباشند . اگر پول انگليس نبود ، اعليحضرت شاه باروپا سفر نكرده ، صفحهء ايران براى اقدامات شما بلامعارض نميماند . اگر پول انگليس نبود ، مأمورين خفيه ، براى مشوب كردن اذهان بولايات داخله و اروپا و عتبات نرفته ، مقاصد شما را در آنجاها انتشار نميدادند . اگر پول انگليس نبود ، بودجهء مخارج ماهيانهء گيلان بپنجاه و هفت هزار تومان بالغ نميشد و ماهى 15 هزار تومان به جهت مخارج سرى آن ولايت تصويب نميفرموديد . اگر پول انگليس نبود ،
--> ( 1 ) - اين گفتار مشار الملك است .