و يك آتشبار شنيدر صحرائى و يكدسته توپخانهء ابوخوف صحرائى ، تحت فرماندهى سرهنگ كربلائى على « 1 » نخجوان كه افسرى تربيت‌شده و بسيار رشيد بود ، در ارتش روس نيز درجهء سرهنگى را نيز دارا بوده است ( افسر مزبور در جنگهائى كه با اكراد در نواحى كوهستان آرارات كرد شهيد گرديد . ) ه - جنگجويان غيرنظامى كه تعداد آن هزار نفر بودند ، تحت سرپرستى افسران ارامنه اداره ميشدند . و - آترياد همدان بفرماندهى سرهنگ رضا خان كندى در احتياط فرماندهى كل قواى آذربايجان تعيين گرديد . ز - سرهنگ محمود خان پولادين نيز با قواى مختصرى نظامى و سواران چريك و ژاندارمرى ساخلوى نظامى را در خوى تشكيل داده بود . وضعيت اجمالى قواى اسماعيل آقاى سميتكو از تعداد قواى سميتكو تا اين تاريخ اطلاع صحيحى بدست نبود . اما نيروى دشمن ، با در دست داشتن قلعهء چريق ، كه بيش از پنج فرسنگ با مرز تركيه فاصله نداشت ، از لحاظ موقعيت نظامى شايان بسى توجه بود ، خصوصا اينكه شهر سلماس و اروميه و كليهء سواحل غربى درياچهء اروميه در اشغال قواى نامبرده قرار گرفته و كليهء كوهستان مرتفع آن ناحيه را در اختيار قواى خود داشت . روحيهء قواى طرفين اكراد : بواسطهء اينكه تاكنون از قواى دولتى كه مكرر بجنگ آنان شتافته بود ، شكستى نخورده و هميشه قواى اعزامى را منكوب و مرعوب خود ساخته بودند ، داراى روحيهء بسيار قوى بوده و چون جمع كثيرى از سربازان فرارى عثمانى نيز كه از سلاحهاى مختلفه اطلاع داشته و با انواع سلاحهاى خود به آنان ملحق شده بودند بيش از پيش بتهور و شجاعت ذاتى آنان افزوده گرديده و روحيهء آنان را از هر حيث تقويت نموده بود ، زيرا اكرادى كه تاكنون با يك تفنگ و چند فشنگ به نيروى دولتى حمله كرده و غالبا آنها را از پاى درميآوردند اينك كه داراى چند عراده و توپ و چندين مسلسل سنگين و سبك ، كه از غارت قواى دولتى بدست آورده بودند ، سربازان اعزامى دولت را به هيچ تصور كرده و هرگز خيال شكست را در مخيلهء خويش خطور نميدادند . خصوصا اينكه آشنا بودن به وضع زمين ، و تخصص در جنگهاى كوهستانى آنان را ورزيده ساخته و شكست آنها را در اوطان خويش از محالات جلوه ميداد . روحيهء نيروى دولتى نيز از هر حيث ممتاز بود . زيرا ، در اين مدت قليل سربازان آذربايجانى عمليات نظامى و تيراندازى را فراگرفته و احساس اينكه قشون دولت ايران به منظور حفظ استقلال و تماميت كشور تشكيل يافته و براى برقرارى امنيت در سرتاسر كشور مىجنگند غرور مخصوصى در آنان توليد نموده بود كه تا آن زمان اين روحيهء ممتاز در سربازان اعزامى سابقه نداشت . تسليحات كافى و دادن چندين ماه حقوق كه دفعتا در شرفخانه به آنان پرداخت شده بود ، كمك بسيار شايانى بتقويت روحيهء آنان كرده و از هر حيث آنان را براى پيشرفت مقاصد جنگى وادار بقبول فداكارى مينمود . تعداد قواى دولتى قواى دولتى از هشت هزار پياده و يك هزار سوار و پنجهزار چريك و هزار نفر جنگجويان غيرنظامى كه من حيث المجموع 15 هزار نفر بود تشكيل يافته بود .

--> ( 1 ) - كلبعلى