عبدالله مستوفى
518
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
مطالعهء اجمالى مناطق اشغال شده از طرف دشمن سرتيپ جهانبانى ، در بندر شرفخانه كه نزديكترين نقاط بسرزمين اشغال شده از طرف اكراد بود ، اوضاع قسمتهاى متصرفى سميتكو را مورد مطالعه قرار داده ، مركز تجمع اكراد و تكيهگاه عمدهء آنان ، قلعهء بسيار مستحكم چهريق بود ، كه در مغرب شهرستان سلماس واقع شده ، و با مرز كشور تركيه بيش از چند فرسنگى فاصله نداشت . در حوالى و جوار قلعهء قديم چهريق ، كه بر روى ارتفاع مرتفعى ساخته شده بود ، و مشرف بر كليهء تپهها و قلل اطراف بوده ، و رودخانهء زولاچاى نيز ، از دامنهء آن عبور ميكرد ، سميتكو قلاع و قصور مستحكم ديگرى براى خود ساخته ، و به خيال استقلال كرد و سلطنت آن حدود روزگارى بخوشى ميگذرانيد . همچنين قصر بسيار زيبائى از سنگ سماق و مرمر سياه و سفيد ، با باغى دلگشا ، كه اطراف آن را فرا گرفته بود ، بنا نهاد و آرزو ميكرد ، روزى در اين مكان مستحكم ، سلطان مقتدر كردستان مستقل شناخته شود . سرتيپ جهانبانى ، همين كه از نزديك اوضاع محلى آن ناحيه را مطالعه نمود ، و موانع آن حدود را كاملا بررسى كرد ، نقشهء عمليات جنگى آيندهء خود را طرح ، و وارد مرحلهء عمل گرديد . تمركز قوا در بندر شرفخانه پس از مطالعهء وضعيت زمين تصميم گرفته شد از درياچهء اروميه كه يك مانع طبيعى در مقابل نفوذ اكراد بداخلهء آذربايجان بود ، حداكثر استفاده برده شود . اين فكر ، با در دست داشتن كليهء وسائر نقليهء دريائى ، كه قبلا براى در اختيار داشتن آن اقدامات لازم به عمل آمده بود ، از مرحلهء عمل چندان دور نمينمود . زيرا گذشته از اينكه وسائل دريائى نقليه كمك فراوانى جهت ارتباط بود ، خط آهن نيز تبريز را با بندر شرفخانه مربوط نموده ، و اين خود از لحاظ حل مسائل ارتباط و رساندن قوا بنزديكترين خط جبهه ، كمك شايانى مينمود . مخصوصا اينكه ، مقدار زيادى مهمات از كردارمهء سابق روس در بندر مزبور باقى بود ، كه ميتوانست مورد استفادهء نيرو قرار گيرد . به اين دليل از اركان حرب نيروى اعزامى چنين دستور داده شد : الف - كليهء نيروى اعزامى از تهران ، باستثناى سواره نظام ، كه در تحت فرماندهى امير لشكر اسماعيل آقاى امير فضلى بوده ، بوسيلهء وسائل نقليهء دريائى ، محرمانه و غفلتا از بندر دانالو ببندر شرفخانه حمل و در آنجا مستقر گردد . سوار نظام نيروى مزبور نيز وظيفه داشت ، كه با سرعت هرچه تمامتر از راه خشكى خود را ببندر شرفخانه برساند . ب - هرچه زودتر ، كليهء نيروى مقيم آذربايجان در بندر شرفخانه ، براى حملهء قطعى بمراكز اكراد متمركز گردد ، زيرا با در دست داشتن بندر مزبور ، طول كرانهء شرقى درياچهء اروميه تحت بازرسى دقيق نيروى آذربايجان درآمده ، و اكراد كه سواحل غربى درياچهء مزبور را با بنادر قوچى و گلمان خانه در دست داشتند ، به علت عدم دسترسى بوسائل دريائى ، نميتوانستند استفادهء لازم را از كرانههاى غربى بنمايند . خصوصا اينكه ، نقطهء مرتفعى در ساحل غربى درياچه ، ما بين بندر قوچى و گلمان خانه وجود داشت ، كه در تحت كنترل سميتكو نبود ، و مستقلا از طرف ياغى ديگرى ، بنام كاظم كه ارتباطى با اكراد نداشت ، اداره ميگرديد . اين نقطهء ضعف كه در ساحل غربى ، يعنى امتداد نقاط متصرفى دشمن ، ما بين دو بندر مهم ، قرار داشت بنام سنگ كاظم موسوم بود .