عبدالله مستوفى
469
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
به علت عضويت كابينهء سيد ضياء الدين ( كابينهء سياه ) طرف اعتراض بعضى از وكلا واقع شدند كه شخصيت مشير الدوله مانع از دنبال كردن قضيه گرديد ، و اولى ، بوزارت ماليه و دومى بوزارت معارف تعيين گشتند . سردار معظم خراسانى ( تيمورتاش ) و اديب السلطنه ( جناب آقاى حسين سميعى ) براى دفعهء اول ، اولى بوزارت عدليه ، و دومى بوزارت فوائد عامه ، بمقام وزارت رسيدند و در آتيه ، دو نفر بر عدهء كانديداهاى وزارت افزوده گشت ، و توسعهء بيشترى پيدا شد . اعتلاء السلطنه پسرعموى رئيس الوزراء هم كه مثل آستين پوستين ، عضو لاينفك كابينههاى مشير الدوله بود ، سمت كفالت پست و تلگراف يافت و حكيم الملك ( جناب آقاى ابراهيم حكيمى ) بوزارت امور خارجه تعيين گرديد . وزارت جنگ هم كه در هرحال ، با سردار سپه و ملا كريم روى شمسآباد بود . خود مشير الدوله وزارت داخله را در عهده گرفت كه در تماس وزارت داخله با وزير جنگ ، بهتر بتواند مقاومت كند . مسافرت دوم سلطان احمد شاه باروپا روز چهارم دلو 1300 اعليحضرت سلطان احمد شاه ، به قصد فرنگستان با چند نفر از خواص دربارى خود رخت سفر بسته با تشريفات معموله و اثاثهء قدرت از فرحآباد بتهران و از دروازهء دوشان تپه وارد شهر شده و از ميدان بهارستان و خيابانهاى شاهآباد و لالهزار و ميدان توپخانه و خيابان دروازهء باغشاه گذشته و به سمت قزوين و همدان و كرمانشاهان و بغداد ، رهسپار گرديد . وزير جنگ كه تا سرحد ايران و عراق همراه موكب شاهى بود در اين محل و در حين وداع براى اظهار كمال انقياد خود را بقدم شاه افكنده حفظ كشور را تا مراجعت اعليحضرت تعهد نمود ، و اين خود دليل باهرى است ، كه سردار سپه در اين وقت هم هنوز فكر سلطنت در سر نداشته و آنچه ميكرده است از روى كمال ارادت بشاه خود بوده و شايد در اين اظهار انقياد مخالف رسم مشروطيت همراه كردن شاه را براى نيل بمقام رياست وزراى آتيهء خويش نيز در نظر داشته است . مصدق السلطنه والى آذربايجان خوانندهء عزيز در نظر دارد ( صفحهء 370 تا 373 ) كه يكى از واكنشهاى كودتاى سوم حوت 1299 ، واقعهء تمرد امنيههاى شرف خانه و اين واقعه در اين روزها واقع شده است كه من ، عذر جابجا شدن آن را در سابق خواسته و سبب جلو انداختن آن را بيان كردهام . البته ، بعد از توقيف والى ( جناب آقاى مهديقلى هدايت ) از طرف متمردين ، ديگر اقامت ايشان در تبريز وجهى نداشته و مخالف حيثيت شخصى ايشان بود ، و به همين جهت ايشان احضار شده و مشير الدوله رئيس الوزراء كه در آن واحد وزارت داخله را هم اداره مىكرد مصدق السلطنه ( جناب آقاى دكتر محمد مصدق ) را كه در كابينهء قبلى وزير ماليه بود بوالىگرى آذربايجان فرستاد . مشير الدوله بدكتر مصدق خيلى معتقد بوده و اگر عمل او در دادن اتهام نامهء غضنفر خان ، ظاهرا موجب برهم خوردن كابينهء قوام السلطنه نشده بود شايد از او بهترى ، براى