عبدالله مستوفى

186

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

ديگرى زد ، و امر داد كه اتباع انگليس دست و پاى خود را جمع كرده ايران را ترك بگويند . تاريخ اين امرنامه معلوم نيست ، ولى از قرارى كه بالفور ، ( يكى از ته‌مانده‌هاى مامورين انگليسى اجراى قرارداد وثوق الدوله ) نوشته است ، در ششم ژانويهء 1921 ، مقارن 16 جدى 1299 ، ( يكروز قبل از تاريخ تصويب مواد 26 گانه ) اين موضوع بين اتباع انگليس در تهران مطرح بوده است . همچنين بانك شاهنشاهى ، در همين روزها اعلانى منتشر كرد كه مردم بيايند سپرده‌هاى خود را از بانك خارج كنند . مقصود سفارت از اين دو اقدام مشوب كردن افكار عامه بوده است ، كه مردم تصور كنند كه به مجرد گذشتن قرارداد بالشويك‌ها بايران خواهند ريخت و بهيچكس ابقا نميكنند ، يا ميخواسته‌اند به اعضاى مجلس مشاورهء عالى حالى كنند كه حالا كه شما با شورويها ميخواهيد رابطه پيدا كنيد بايد از ما صرف‌نظر نمائيد . ولى البته اين تشركاشى به جائى برنخورد ، و مجلس مشاورهء عالى كار خود را كرد . تصويب قرارداد در روز 18 جدى ، بهرجان كندنى بود گيلك مرد 26 مادهء تنظيمى مجلس مشاورهء عالى را بمنشور الملك مخابره نمود ، و چون مشاور - الممالك اختيار امضاء را هم از مشير الدوله داشت ، حاجتى به تجديد اختيار نداشته ، و اين موضوع هم قدرى بار گيلك مرد را در نزد دشمنان اين تجديد روابط ، سبك‌تر ميكرد . حاجت بذكر ندارد ، كه منشور الملك كه در يك هفته اقامت خود در آستارا ، چندين تلگراف راجع به تعجيل اين امر فرستاده است ، همين كه مواد 26 گانه به دستش رسيد ، فورا با كشتى مخصوصيكه او را از بادكوبه بآستارا آورده بود ، ببادكوبه مراجعت كرده ، و كار را با تلگراف تحويل مشاور الممالك داد ، و او نيز در نوبت خود ، با اختيارى كه داشت پيمان دوستى بين طرفين را امضاء نمود . و براى امضاى نسخهء اصل و مبادلهء آن ، سه ماه موعد قرار گذاشتند . براى اين‌كه مجددا به اين موضوع برنگرديم ، از خوانندهء عزيز اجازه ميخواهم كه قدرى از سلسلهء حوادث جلو بيفتيم . سه ماه موعد داشت سرميرفت ، و بايد در ظرف اين مدت اصل قرارداد بامضاى رئيس دولت يا كسى كه از طرف او نمايندگى داشته باشد ، به امضاء برسد . ميدانيم مشاور الممالك اختيار امضاى اصل و مبادله را از كابينهء مشير الدوله داشت ، و روز 8 حوت 1299 و زمان رياست وزراى سيد ضياء الدين اصل آن به امضاء رسيد ، و اين خبر در 19 حوت بوسيلهء منشور الملك كه براى رساندن همين خبر ، بآستاراى ايران آمده بود بمركز ابلاغ ، و روابط دولتين شروع ، و رفيق روتشتين به سمت سفارت كبرا بايران آمد ، و مشاور الممالك با همين سمت در مسكو مقيم گرديد . شير برنج عمر يكى از متلك‌هائى كه عوام شيعه براى عمر خليفهء ثانى ساخته‌اند اين است كه ميگويند روزى اين خليفه بامير المؤمنين على عليه السلام برخورد ، و دو به دو باهم قدرى صحبت داشتند ، در ضمن ، عمر بعلى گفت تو كه خود را عالم بماكان و مايكون ميدانى ، بگو بدانم امروز من نهار چه