عبدالله مستوفى

7

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

ميرزا كوچك خان مقاومت كند ، خيلى لازم بشمار ميآمد . وثوق الدوله سردار معظم خراسانى را كه بعد از كميسيون مختلط كه براى اجراى دو منطقه نفوذ تأسيس كرده بودند ، بيكار مانده بود بحكومت گيلان فرستاده ، عده‌اى هم از قزاقهاى ايرانى كه در اين يكسال و چند ماههء اخير بواسطهء از بين رفتن دولت تسارى روس مطيعتر و قدرى ملى شده بودند ، براى مقابله با ميرزا كوچك خان از دنبال او روانه كردند . ديگر از عمليات اوليهء اين كابينه بمجازات رساندن اعضاى كميتهء مجازات بود كه كارهاى محاكماتى آنها تمام شده ، و در محبسهاى خود منتظر سرنوشت خويش بودند و بعضى هم بعذر ناخوشى آزاد ميگشتند . در اين ضمنها جنگ بين المللى هم بواسطهء استنكاف مردم آلمان از ادامهء جنگ بدون هيچ شكستى بقواى داخلى آندولت بر نفع انگليس و آمريكا خاتمه پذيرفت ، و زمينهء اقدامات اساسىتر روشن گرديد و وثوق الدوله را در نظريات خود ، راجع بتوبره كردن « 1 » ايران و زدن آن بسر انگليسها بيشتر تاييد كرد . بلشويكها هنوز از كار ورانگل و دنيكن فارغ نشده بودند و انگليسها اميدوارى داشتند كه بتوانند با اين دو نفر طرفدار حكومت سابق ، حكومت بلشويك را برهم زنند . در آن واحد از دول حول و حوش روسيه كه بموجب طرز جديد از اين دولت تجزيه شده و استقلال تحصيل كرده بودند حمايت كرده از آنها مدعىهائى براى حكومت مركزى بلشويك بتراشند . دولت ايران با دو سه تا از اين دولتهاى جديد از قبيل قفقاز و ارمنستان و تركستان همسايه ميشد ، و شناسائى اين دول از طرف ايران كمك به اين منظور ميكرد . ابتدا از دولت قفقاز آذربايجان شروع كردند . در اواسط پائيز سال 1297 هيئت سفارتى برياست آقاى سيد ضياء الدين طباطبائى وكيل امروز يزد با اعضاء و كاركنان متعدد بباد كوبه پايتخت اين دولت روانه كردند كه زمينه‌هائى براى مذاكرهء قرارداد بين دولتين تدارك نمايند . تا بعد بارمنستان و تركستان برسند . دولت عثمانى از مغلوبين و معلوم بود لامحاله قسمت بين النهرين از او مجزا خواهد شد . پس سروكار ايران من بعد تنها با انگليسها خواهد افتاد . اين مقدمات بيشتر وثوق الدوله را در اجراى مقاصد خود مصمم كرده ، سبب مذاكرهء قرارداد 1298 بين وثوق الدوله و سفارت انگليس گرديد ، تا به آنجا برسيم قدرى از خودم بنويسم .

--> ( 1 ) - توبره كردن چيزى و زدن آن بسر كسى كنايه از واگذارى تام و تمام و انحصارى آن چيز به آن كس مىباشد كه اگر بخواهند نسبت به شخص ذينفع مؤدب‌تر باشند ، توبره كردن و بكول او گذاشتن ميگويند . خوانندهء عزيز البته به من حق ميدهد كه در اين مورد نسبت بانگليس ، مؤدب نباشم ، زيرا واقعا خواب غريبى براى كشور ما ديده بودند .