و روغن خود را به خانه برده ، اسباب تنعم زن و فرزند را فراهم آورد ، ماليات و عوارض را از كجا بدهد ، و براى ساير مخارج خود كه اقلا شش برابر حاليه خواهد شد ، چه فكر بينديشد ؟ آقايان سرپرست‌ها هم كه حاضرند اين محصولات را خريدارى كرده ، تر و خشك جان‌دار و بيجان آن را از مملكت بيرون ببرند . اين است كه از يكطرف بواسطهء گزافى ماليات ، و از طرف ديگر بواسطهء موجود بودن خريدار ، و آسان شدن وسايل حمل‌ونقل جنس خوردنى در اين مملكت بسيار گران و كمياب خواهد شد ، و سرايت گرانى خوردنى به همه چيز از جملهء طبيعيات بوده ، از راه اجرت كار ، لباس و منزل و وسيلهء حمل‌ونقل ، و يك كلمه كليهء وسايل زندگى را گران خواهد كرد . گران خريدن و گران فروختن ، با ارزان خريدن و ارزان فروختن ، تفاوتى ندارد . بلكه اولى بهتر از دومى است ، ولى فرع آنست كه حاصل كار و دست‌رنج اهالى يك مملكت بين خود آنها تقسيم شود ، نه اينكه آنچه از گرانى قيمت محصولات داخلى و زيادى اجرت كار ، تحصيل ميكنند ، از راه گزافى ماليات ، باصل و فرع قروض و مواجب مستخدمين خارجى بدهند ، و در مقابل ساير لوازم زندگى را گران بخرند و فائدهء تجارت و كارگرى آنها را هم تجار و صنعتگران خارجه ببرند . امروز ، با اينكه ماليات و عوارض اين مملكت از پانزده ميليون تجاوز نميكند ، و در اين يكسال و نيم اخير ده دوازده ميليون سرمايهء خارجى ، بتوسط شما بين اهالى پاشيده شده ، و هيچ يك از نتايج قرارداد حتى افزايش تعرفهء گمركى ، هنوز ظاهر نشده ، كار معيشت افرادى به اين درجه از سختى است . ملاحظه فرمائيد ، در بيست و پنجسال ديگر ، با دويست ميليون ماليات و عوارض كه ناگزير بايد افراد تحمل كنند ، سختى معيشت يا بهتر بگوئيم جان كندن زندگى ، بكجا خواهد رسيد ؟ اگر يكنفر روزى پانزده ساعت كار بكند به قدر شكم خود درآمد نخواهد داشت ، عيال و اولاد او بايد چه بكنند ؟ روزهاى پيرى و درماندگى بكه التجا ببرند ؟ مع الاسف ، چون همه به حال او مبتلا هستند ، از گدائى هم چيزى درنمىآيد . اين مملكت هندوستان و مصر نيست كه اراضى آن حاصل‌خيز ، و مردم آن بواسطهء تأثيرات آب و هوا كم مؤنه بوده ، هم ارزاق فراوان باشد و هم مردم از حيث خوراك و لباس و منزل كم احتياج باشند . اكثر بقاع اين مملكت شش ماه زمستان دارد . لباس و منزل گرم و خوراك پرمايه از لوازم اوليهء زندگانيست . كار هم بايد بكنند . آيا هيچ فكر كرده‌ايد كه با اين تداركهاى شما ، كار اين مردم برگشته بخت بكجا ميكشد ؟ قسمت عمدهء اهالى اين مملكت ، چه از گرسنگى و بىوسيلگى و فقر و فاقه تلف ميشوند ، و چه بممالك همجوار گريخته ، تحميلات خود را به گردن باقى مانده خواهند گذاشت ، هر روز دسته‌اى از فقرا بقبرستان رفته ، و از متوسطين به حال فقرا و اغنيا به حال متوسطين خواهند افتاد . آن وقت است كه هم‌پيمانهاى شما مجبورند از هند و مصر و افريقا دستجات كوچ‌نشين تشكيل داده . براى زراعت و استخراج معادن ، به اين مملكت بياورند .