عبدالله مستوفى
107
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
شب و روز كار كنند و آرام و خواب را از خود ببرند ، تا از عهدهء مالياتهاى مستقيم و غيرمستقيم كه از راه گرانى همه چيز و سختى معيشت ، بالاخره بر آنها تحميل خواهد شد ، برآيند . در دورهايكه ساير ملل براى اجراى مساوات و جلوگيرى از فقر و فاقهء اهالى در فكر ملى كردن راهها و معادن و كارخانجات هستند ، در عصرى كه قسمت زيادى از اهالى عالم نفوذ و ثروت هموطنان خود را نيز تحمل نمىآورند ، در قرنى كه دولت انگليس با وجود محافظهكارى و سرمايهپرستى و اشراف دوستى در مقابل اعتصاب روزافزون عملجات مجبور شده است خواهشهاى ملت خود را در خصوص ملى كردن مؤسسههاى صنعتى و معدنى برآورده ، و حتى هنديها هم از قبول حمالى انگليسها دارند شانه خالى ميكنند ، تازه شما به خيال افتادهايد كه از اهالى اين مملكت ، بجاى هنديها زرخريدهاى تازه براى سرمايهداران آن مملكت تدارك كنيد و دسترنج يك ملت را بجاى آنكه صرف خير و سعادت آنها بشود ، بوسيلهء ماليات گزاف ، از كف آنها ربوده از راه ربح گران و بعنوان مواجب عمال و صاحبمنصبان ؛ بكيسهء انگليسها بريزيد ، و انگليس را بر جان و مال و شرف و همه چيز ايرانىها مستولى و مسلط نمائيد ! ! 3 - تجارت - تجارت ايران در ده بيست سال اول ، روزافزون رو بانحطاط خواهد رفت . زيرا انگليسها كه اختيار همه چيز ما را دارند ، براى اينكه بار ما را سنگين كنند در اول امر از هرچيزى كه مايهء توليد ثروت در مملكت باشد ، جلوگيرى مينمايند . بعد از آنكه تجار و سرمايهدارهاى حاليهء ما ، بواسطهء نداشتن وسيلهء رقابت با تجارت انگليس و تحميلات مالياتى ، عموما ورشكسته و بگدائى افتادند ، تجارتخانههاى انگليسى بمرور جاى آنها را گرفته ، تجارت اين مملكت نسبة رونق پيدا خواهد كرد ، ولى ربطى بما نخواهد داشت . تاجرزادههاى ما پادو دكان مسترهاى انگليسى و آقا صاحبان هندى خواهند شد . اگرچه ، لبو فروشى ، طوافى ، دورهگردى ، و از اين قبيل كارها هم پيدا مىشود ، و ايرانيها مىتوانند خود را به اين اعمال سرگرم كرده ، لامحاله از عهدهء ماليات سرانه و نيمه سير كردن خود برآيند . 4 - معيشت افرادى - در محل خود ثابت كرديم كه در بيست و پنجسال بعد ، ماليات و عوارض اين مملكت كمتر از شانزده ، يا اقلا سيزده برابر حاليه نخواهد بود اين ماليات از هركس ، اعم از مالك و زارع و سرمايهدار و تاجر و صنعتگر و عمله گرفته شود ، بالاخره از راه گرانى معيشت ، بطور غير مستقيم ، بر افراد تحميل خواهد گرديد . در صورتى كه سه ربع از آنكه به مصرف اداى اصل و فرع قروض و مواجب سرپرستهاى زوركى ما ميرسد ، ببانكهاى انگليس تحويل شده يك دينار از آن در اين مملكت خرج نخواهد شد . محصولات طبيعى اين مملكت هم بواسطهء گرانى كه از افزايش ماليات و عوارض پيدا مىكند ، با فراوانى كه دارد بدسترس اهالى نبوده ، حقيقة بايد « سبوگر از سبو شكسته آب بخورد . » چه اگر مالك و زارع و گوسفنددار بخواهد محصولات مزرعه و باغ و شير