عبدالله مستوفى

102

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

گذشته از اين ، وجود و بقاى او تابع ميل و ارادهء كابينه سن‌ژام است . اگر او را مخل منافع خود ندانسته ، باقيش ميگذارند و الا او را از اين تاج و تخت دروغى نيز محروم ، و از مملكت تبعيدش ميكنند ، و ديگرى را كه بهتر و بيشتر با خيالات آنها مساعد به نظر بيايد ، بجاى او مىنشانند . چنان‌كه در موقع ورود عثمانى در جنگ بين المللى ، با عباس حلمى پاشا خديو مصر ، همين معامله را مجرى داشته ، پسر عموى او سلطان حسين را بجاى او نشاندند . 4 - مجلس - حالت قوهء مقننهء اين مملكت را در بيست و پنج سال بعد ، اعم از اينكه يك مجلسى باشد يا دو مجلسى ، از انتخابات اين دوره ميتوان تفرس نموده وكلا عموما هواخواهان جدى ، بلكه خدمتگذاران صميمى انگليس خواهند بود . مجلس هر چند ماه يك مرتبه ، چند جلسه خواهد داشت و اين جلسات براى تصويب قوانين و نظاماتى است كه دستور آن از طرف انگليسها رسيده باشد . تمام قوانين از مجلس يا مجلسين خواهد گذشت ، و تمام مالياتها و عوارضيكه بر مردم تحميل خواهد گشت ، از طرف مجلس شوراى ملى تصويب خواهد شد ولى در وكلا نه آن وطن‌پرستى ، و نه آن حريت فكر و جرأت ، هيچيك يافت نميشود ، كه بتوانند بر خلاف ميل و دستور وزير مقيم انگليس ، پيشنهادى بكنند يارائى بدهند . وجدانا هم مسؤليتى ندارند ، زيرا خودشان به خوبى ميدانند كه روح ملت نيز از انتخاب آنها خبرى ندارند ، مزدور انگليسند حقوقى ميگيرند و در عوض مطابق ميل آنها رأى ميدهند . 5 - وزراء - در صورتى كه وجود تمام وزارت‌خانه‌هاى فعلى را لازم بشمرند ، يا براى آنها وزير ، ولو اسمى هم باشد نگاه دارند ، وزير در كار وزارتى خود مثل پادشاه در اعمال سلطنتى خواهد بود ، همانطور كه پادشاه مطيع اوامر وزير مقيم انگليسى است ، وزراء هم منقاد امر و نهى ، مستشارهاى انگليسى خواهند شد . تمام اختيارات ، از تعيين فراش و پيشخدمت گرفته ، تا انتخاب مديران كل وزارت‌خانه با مستشار است . در تعيين وزير نيز تفحص نموده ارذل مردم را انتخاب ميكنند . تا بهرگونه تكليف آنها تن درداده مثل حضرت اشرف زير بار خرابى مملكت و تمامى هموطنان خود بروند . در حقيقت همانطور كه در خر دوانى پاره‌اى از ملل هريك از طرفين سوار الاغ رفيق خود شده ، گرو مال خرى است كه عقب بماند در آن دوره نيز علم و درايت و وجاهت و ملكات فاضله ، موجب تقدم نبوده ، صندلى وزارت مال اشخاصى است كه در مكارم اخلاق از همه عقب باشند ، شخصى كه از همه بىحس‌تر و نسبت بهموطنان خود بيرحم‌تر و در خرابى مملكت زبردست‌تر ، و از شهامت ذاتى و ملكات كسبى دور تر ، و از علم و درايت بىبهره‌تر باشد ، سمت وزارت خواهد يافت . تصور بفرمائيد ، رئيس الوزراى