برداشته بكوه قره‌آقاج برميگردند و اين كار در اوايل تابستان واقع مىشود . شايد اين گفته بىاصل هم نباشد زيرا بعضى از سالها اتفاق افتاده است كه تا اول تابستان ابدا سن در مزارع نبوده و در اينوقت سنى كه از مسيله برميگشته ، بحاصل ريخته و با تزريق خود ربع يا دو خمس از حاصل را زده است . بهرصورت سن‌ها بعد از چراندن حاصل ، بكوه قره‌آقاج برميگردند و باقى سال را در اين كوه بسر مىبرند و از علف بوته‌هاى درمان ( درمنه ) كه در اين كوه زياد است تغذيه ميكنند . هوا كه سرد مىشود ، زير همين بوته‌ها ميخزند و برگهاى اين بوته كه طبعا زمستان ميريزد ، بالا پوشى براى آنها ايجاد مىكند . سن‌ها زير اين بالاپوش به حال مرگ و بدون هيچ حركت و تغذيه‌اى ميمانند تا بهار و هوا گرم شود و بيرون بيايند و مثل سال قبل دسته‌بندى و فوج سازى و به حالت اجتماع حركت كنند و بمزارع ورامين بروند . پدر و مادرهائى كه بهار قبل بمزارع ورامين رفته و با بچه‌ها برگشته‌اند ، در اين زمستان ميميرند . مرگ آنها هم به اين صورت واقع مىشود كه در وسط دم و كمر آنها سوراخى ايجاد ميگردد كه در وقت بهار كه بچه‌ها جان ميگيرند ، اينها بواسطهء همين سوراخ پشت كمر ديگر زنده نشده ميپوسند . فقط بچه‌هاى سال قبل هستند كه در اينسال مجددا بورامين يعنى محل ولادت خود برگشته توليدمثل ميكنند . اين آفت در تهران منحصر ببلوك ورامين است ، ندرة بغار و فشافويه و ايوان‌كيف در قسمتى كه با ورامين هم‌خاك هستند ، نيز سرايت مىكند . ساير بلوكات تهران از آن معاف است ، اصفهان و قم و بعضى بلوكات ساوه هم سن‌ميرود و از قرارى كه معروف است در اصفهان و قم و ساوه از كوههاى آفتاب روى همان حدود ميآيند . در قم و ساوه كوه هاى هندس را محل زمستانى اين حشره ميدانند ولى تحقيقى از اين قسمت نشنيده‌ام كرده باشند . مجهولات زندگانى سن اينها چيزهائى بود كه بعضى از آنها را خود مشاهده كرده و پاره‌اى از آنها را از قول معمرين كه بطور شياع شنيده‌ام ، در اينجا نوشتم . ولى خيلى چيزها در زندگانى اين حشره هست كه هنوز من در آنها تحقيقى نتوانسته‌ام بكنم و آنچه هم پرسيده‌ام جواب قانع‌كننده‌اى تاكنون نشنيده‌ام . از جمله اينكه در سال‌هائيكه سن بورامين نميريزد و از قرارى ميگويند حكما در مواقع معينه ( سه سيزده ) حركت مىكند ، اين حشره كجا ميرود ؟ در مزارع ديگرى غير از ورامين ؟ گفتم : در حول‌وحوش تهران جز ورامين جاى ديگرى آفت سن اصلا وجود ندارد . قم و ساوه و اصفهان ؟ ميدانيم كه اينجاها محل خاصى براى قشلاق سن وجود دارد . گذشته از اين ، سالهائى هم هست كه در هيچيك از اين سه محل آفت سن نيست ، در اين سالها كجا ميروند ؟ و توالد و تناسل آنها در اين سالها چگونه انجام مييابد ؟ در اين سالها پدر و مادرها چه ماده‌اى پيدا ميكنند كه از آن خورده خود را براى جفتگيرى حاضر ميكنند ؟ و بچه‌ها چه مايهء