قشون آزاديخواه گيلان كه اسم مجاهد روى خود گذاشته بودند از سمت رشت پيش آمدند و قزوين را هم تصرف كردند . بختياريها هم در اصفهان مشغول تكميل عده و اسلحه شدند . ولى كار تبريز سخت شده و قشون عين الدوله كار را بر آن‌ها خيلى تنگ گرفته و ورود خواربار را به شهر دويست و پنجاه هزار نفرى تبريز جلوگيرى كرده بيم آنست كه مردم شهر از گرسنگى مستأصل شوند . روسها اين وضع را بهانه قرار داده ، ميخواهند بعنوان حفظ اتباع خارجه كه در تبريز زيادند ، قشون به آنجا بفرستند . آزادى اتباع خارجه در اين سه سالهء انقلاب ايران ، رفتار آزاديخوان نسبت باتباع خارجه ، هميشه از روى كمال مودت بود و هيچوقت اقدامى كه مخالف مهمان‌نوازى ايرانى باشد ، باتباع هيچ دولتى به عمل نيامده در موارد طرفيتهاى استبداد و مشروطه ، همواره رعايت جانب خارجىها منظور شده بود و در حفظ جان و مال آنها منتهاى مواظبت را ميكردند . بسا اتفاق افتاده بود كه پاره‌اى كنسولهاى روس در ولايات و پايتخت ، تعديانى نسبت بايرانيها به خود اجازه ميدادند و بر خلاف عهود و اصول ميخواستند تجاوزاتى بحقوق اتباع داخله بكنند ، آزاديخواهان مردم را بصبر و تحمل توصيه كرده ، از جوش‌وخروش آنها جلوگيرى ميكردند . حتى مداخلات پاره‌اى از كنسول‌هاى تزارى و مأمورين رسمى روس را در اين نزاع بين ملت و شاه و طرفدارى اين مأمورين را از استبداد نديده انگاشته ، تمام هم آن‌ها مصروف اين ميشد كه در اين مشاجرهء خانگى پاى خارجى وارد نشود . آزاديخواهان تبريز خوب ميفهميدند كه پوخيتانوف « 1 » كنسول روس فشنگ و ذخيره بقشون عين الدوله مىرساند و براى آنها مشكل نبود كه از اين اقدام جلوگيرى كنند ، ولى چون باوجود اين كمكها ، در خود قدرت مقاومت در مقابل قشون عين الدوله را ميديدند ، به اين خرده‌كاريها پوزخند زده كار خود را ميكردند و پاپى اين بيرويگيها كه حقا باعث انزجار بود نميشدند . ولى روسها طور ديگر فكر ميكردند ، فكر آنها اين بود كه اين نزاع بين دولت و ملت تمام نشود تا ضعف دو طرف موجب پيشرفت خيالات آنها در اجراى قرارداد دو منطقهء نفوذ گشته ، كار تسخير منطقهء خود را در آينده آسان كنند . براى اجراى اين نظر و فكر بود كه هروقت احساس پيشرفتى براى يكى از طرفين ميكردند ، مرد حق شده ، طرفدار بازار بيرونق ميگشتند « 2 » . ذخيره رساندن‌ها يا فشنگ پرانيهاى « 3 » پوخيتانوف كنسول روس

--> ( 1 ) - Pokhitanoff ( 2 ) - كسانى كه مردان راه حقند * خريدار بازار بىرونقند ( 3 ) - كاغذپرانى كنايه از فرستادن نامه‌هاى بىامضاء يا با امضاى مجهول است كه براى پيشرفت دادن بمقصودى معمول دارند . فشنگ‌پرانى را من از كاغذپرانى اقتباس كرده ، در اينجا آورده‌ام . به خواهش اولياى امور باغشاه از سفارت به كنسول روس در تبريز امر ميشد فشنگ بقشون عين الدوله برساند او هم جعبه‌هاى فشنگ را در كالسكهء خود گذاشته بطور محرمانه به عين الدوله مىرساند . پراندن و پرتاب كردن را بمعنى قصد هدف‌گيرى نداشتن هم استعمال كرده‌اند .