وكيل و نايب رئيس هم شده بود ، سروكار پيدا كرده براى نوشتن يك دستور كلى براى ولايات شور نمودند . درنتيجه كميسيونى تشكيل دادند كه اكثر اعضاى آن از مردمان مطلع خارج مجلس بودند . اين كميسيون حقوق يك‌يك كله‌گنده‌هاى ارباب حقوق را در كل ولايات جمع كرده ، ميزان حقوق آنها را بدست آورد . آنها كه حقوقشان چندان زياد نبود ، يا صاحب حقوق استحقاق داشت ، به حال خود گذاشته و آنها كه بىحساب بود كسر و بعضى را كه اصلا احتياجى بحقوق دولتى نداشتند ، قطع كرده از اينراه مبلغى از مصارف كاستيد . از حيث اضافه عايدات هم تخفيف‌هائيكه در اين سالهاى اخير و هرج‌ومرج امين السلطانى ، بعضيها براى املاك خود گذرانده بودند ، نسخ كردند و همچنين تسعيرهاى خالصجات واگذارى كه در آنها هم بيملاحظگىهائى شده بود ، باطل نمودند و درنتيجهء اين عمليات ، يكى دو كرور نقد و قيمت جنس بر عايدات افزودند . چون سال گذشته بود ، ديگر دستور العملى براى ولايات نوشته نشد و كليات همان كتابچهء مقطوعات در مجلس خوانده شد و وكلا به آن رأى دادند و مقرر گشت مستوفيها هريك در قسمت خود آن را اجراء نمايند . مستوفيها هم قبض‌هاى حقوق ارباب حقوق را برطبق كتابچهء مقطوعات نوشته و حكام ولايات هم مثل سابق بجمع‌آورى ماليات‌ها مشغول شدند « 1 » . در حدود نصف اين يكى دو كرور تفاوت را تصور ميكردند از جنس ولايات كه بواسطهء نسخ شدن تسعيرات خالصجات زياد شده بود ، بدست آوردند درصورتيكه در اين سال قيمت غله در كل كشور يك مرتبه تنزل فاحش كرده ، در طهران از ده بيست تومان بشش هفت تومان پائين آمده و در ولايات هم به همين تناسب ارزان شده بود . بطوريكه خزانه از تسعير جنس ولايات نتوانست استفاده‌اى كه پيش‌بينى ميشد بكند و كار ملاكين بواسطهء تنزل قيمت غله خوب نبود . اما عامه كه سرگرم پيشرفت دادن بآزادى بودند ، بر خلاف دورهء مظفر الدين شاه ، نان خوب راحتى ميخوردند . دنگيزك ما در اين سال پانصد تومان كسر عمل داشت . زيرا در مزد كار تنزلى حاصل نشده و مطابق نرخ گندم بيست تومانى بود . درهرحال مخارج دربارى شاه خيلى كمتر از زمان مظفر الدين شاه بود و اقساط ولايات بخزانه هرقدر هم كم بود ، كفاف مخارج را ميكرد . ارباب حقوق هم به احكام ، بموجب عادات قديم كم‌وكسرى كرده ، باهم كنار ميآمدند . بنابراين اوضاع جديد تأثير مهمى در ادارات و دوائر دولتى نكرده غير از پاره‌اى از ارباب حقوق و خالصه‌داران ، براى ساير مردم ، مشروطه ضرر و نفعى نياورد و

--> ( 1 ) - ميرزا اسد اللّه خان ( معروف بوزير ) رئيس ماليهء اصفهان ميگفت كه در اوايل اين سال چون تكليف ماليات معلوم نبود ، به هيچ كارى اقدام نميشد تا بالاخره كتابچهء مقطوعات از مجلس گذشت و معلوم شد كه كار وصول ماليات مثل سابق است . در مدت فترت ، اعضاى انجمن بلديهء اصفهان كه در عالىقاپو بساط خود را پهن كرده بودند ، هر روز سر وقت اصناف شهرى ميفرستادند و از آنها مطالبهء ماليات صنفى معمولى را ميكردند . همين كه از تهران امر شد مالياتها را مثل سنوات سابق وصول كنيم ، تحصيلدار ما نزد رؤساى اصناف هم رفت . رئيس اصناف كه براى قرارداد اقساط آمده بود ، به من گفت ماليات را بايد بشما داد ؟ گفتم بلى از تهران امر شده است مثل سنوات سابق ماليات را ما وصول كنيم . گفت : « پس اينا كوجا شاه عباس نشسته‌ان چىچى ميگوئن ؟ » ( پس اينها كه جاى شاه عباس نشسته‌اند چه ميگويند ؟ )