تنظيم ميكرد و بدبخت بدون هيچ گناه به اين منفا و محبسها تبعيد و زندانى ميگرديد . درباريها هريك يكى از شعب كارهاى مملكت يا ساده‌تر گفته شود يكى از وزارتخانه‌ها را تحت امر و تيول خود داشتند . وزير و كاركنان مهم اين وزارتخانه را از برآوردگان خود تعيين ميكردند . البته بايد رؤساى اين وزارتخانه دخلهائى براى حامى دربارى خود تدارك كنند و خود نيز سهم ببرند . زيردستان آنها هم كه شكارچيان اين قرق بودند ، البته بيحق نميماندند . اين بود كه در اين كشور باوجود حكمفرمائى قانون ، بيحسابى و ظلم زياد بافراد ميشد . هر بدبختى كه طرف طمع يكى از افراد اين سلسلهء ظلم و اعتساف واقع ميگشت ، كارش تباه بود . البته كار ابزار بازرسى در كشور زياد و مفتشين دولتى بسيار بودند و هرچندى يك بار ببازرسى تمام شعب كارهاى يك ولايت مأمور ميشدند . ولى اين بازرسها اگر مردمان متدينى هم بودند ، از ترس نفوذ درباريها ، جرأت اظهار حقيقت را نداشتند . محاكم هم از نفوذ اين آقايان خارج نبوده و بميل آنها حق را باطل و باطل را حق ميكردند . فقط كسى ميتوانست بدون مزاحمت زندگى كند كه از هيچ حيث ، ولو داشتن دختر و خواهر زيبا ، طرف توجه واقع نشود يا خودش را بيك وسيله‌اى بيكى از اين قماش رجال و بستگان آنها ببندد و از راه فرستادن هديه و رشوه خود را مصون نگاهدارد و الا بايد از چيزى كه طرف توجه آقايان شده است صرفنظر كند يا از هستى ساقط شده راه منفاى سيبريه يا زندان آنجا را بپيمايد . بدى حال طبقهء سوم در روسيه بواسطهء همين اوضاع بود كه اين كشور پهناور پرسكنه ، باداشتن همه گونه وسائل ترقى و سرمايهء سرشار فرانسويان كه بوسيلهء استقراض در دست دولت بود و هرقدر ميخواست بىمضايقه در اختيارش مىگذاشتند ، فقير و بيسواد زياد داشت . تمول و دانش منحصر بعدهء كمى از نجبا و ملاكين بوده ، عامهء مردم از اين دو منبع نيكبختى بىنصيب بودند . تمام افسرها و اكثر كاركنان كشورى و باصطلاح روسى چنونيك « 1 » ها ، از نجبا و ملاكين انتخاب ميشدند و رسيدن بمقام نجابت براى طبقات ديگر مستلزم اتفاقات فوق العاده بود . خلاصه اينكه اصول سرمايه‌دارى و ملاكى و به كار گرفتن عامه ، بنفع سرمايه ، در كمال شدت در اين كشور رواج داشت . رعيت از حاصل ملك سهم نداشت ، آنچه عمل مياورد بوسيلهء ادارهء مباشرت ملك ضبط ميشد و جز مزد روزانه كه اندازهء آن بدلخواه مالك تعيين ميگرديد ، چيزى از حاصل زحمت خود دستش نمىآمد . اين مزد هم بقدرى كم و اجناسى كه بايد از ادارهء مباشرت ارباب بخرد به حدى گران بود كه هيچوقت وفا بسير كردن شكم او نميكرد .

--> ( 1 ) - ( كارمند كشورى ) Tchenovnik