العمل ولايت پيش‌بينى شود . وزير لشكر با لشكرنويسان خود اين كار را هم مثل بنيجهء هر ده و صورت تقسيم عده هر فوج بر دهات بر عهده ميگرفت و با صلاحديد و امر شخص اول مملكت و يا سپهسالار ، تمام اين كارها را اداره ميكرد . در قشون سواره هم كه از ايلات گرفته ميشد همين وضع را برقرار كردند منتهى در آنجا واحد سوارگيرى عدهء شتر يا گاو و يا گوسفند بود كه هركس به قدر احشام خود سوار ميداد ولى به سوار ششماههء محلى نميدادند و هر وقت آنها را احضار ميكردند جيره و مواجب و عليق اسب ميگرفتند . توپچى هم مثل پياده بود . اين ترتيب صد هزار نفر پياده و سى هزار سوار و عدهء لازم توپچى در اختيار دولت گذاشت كه هر وقت هر عدهء از آنها را براى مشق يا ساخلو ( پادگان ) هر ولايت يا جنگ لازم داشته باشند از آن استفاده كنند . لباس اين قشون هم متحد الشكل و كوتاه شد ولى سركرده‌ها باز هم لباس بلند خود را داشتند و بخصوص در مواقع سلام جبه ميپوشيدند و شال كلاه بر سر ميگذاشتند . اجراى اين ترتيب قشون‌گيرى ، اصلاحى هم در ماليات لازم داشت كه ماليات هر ده را متناسب با عده سرباز آن بكنند تا بر مالك هم تحميل زياد نشود و در جاهائى مثل كاشان و يزد كه سرباز نميدادند بر ماليات نقدى افزوده گردد . مميزى دهات كه از عهد محمد شاه در پاره‌اى از جاها شروع شده بود عموميت پيدا كرد . اقدامات فرهنگى امير نظام امير نظام كاملا ميفهميد كه تربيت قشون بدون افسران ايرانى ممكن نيست و بايد فكرى هم براى اين كار كرد . گذشته از اين در ماموريتهاى روسيه و ساير نقاط از طرز تعليم و تربيت عمومى در اروپا اطلاع كامل حاصل كرده بود . بنابراين در تدارك مقدمات يك دار الفنون ( دانشگاه ) در تهران بذل مساعى نمود تا در اين مركز تعليم و تربيت علوم جديد از قبيل هندسه و فيزيك و شيمى و معدن‌شناسى و طب و جراحى و دواسازى و بخصوص فنون نظام تدريس شود . معلمين اين علوم و فنون را از اطريش استخدام كرد ولى افتتاح رسمى مدرسه روز پنجم ربيع الاول 1268 و در موقعى اتفاق افتاد كه امير نظام چهل روزى بود از كار كنار رفته بود و در كاشان بسر ميبرد . رضا قليخان هدايت كه تازه از خيوه مراجعت كرده بود اول ناظم اين دانشگاه شد . اين مدرسه روزنامه‌اى هم باسم وقايع اتفاقيه همراه داشت كه در زمان امير نظام و قبل از مدرسه به راه افتاده بود . وصول بقاياى دورهء قبل امير نظام در وصول بقاياى مالياتى دورهء حاجى ميرزا آقاسى هم سعى بليغ به كار برده است ، ميرزا معصوم خان مميز الملك كه در دورهء مظفر الدين شاه در حكومت و خالصه تهران مشغول خدمت بود داستانى در اين موضوع دارد كه من با يك واسطه ( آقاى موسى رئيس ) در اينجا نقل ميكنم : مميز الملك ميگويد : « من در زمان محمد شاه فراش خلوت بودم شبى حاجى ميرزا آقاسى از اطاق شاه بيرون آمد مرا احضار كرد فرمان لقب امير نظام و رياست قشون آذربايجان