عبدالله مستوفى
69
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
اصلاح ارتش ايران اصلاح ارتش ايران نيز طرف توجه اين مرد كار شد و در اين مهم هم اقدامات شايانى كرده است . ميدانيم قشون ايران از ديرزمان ، مركب از سوارهء ايلى و پيادهء چريكى بوده است كه در موارد لزوم فرمانداران و حكام ولايات بدون هيچ قاعده و اساسى از افراد قلمرو خود جمع ميكرده بلشكرگاه ميفرستادهاند و تا وقتى زير اسلحه بودند مخارج آنها را دولت بتوسط سركردههاى آنها باز هم بدون قاعده و حسابى ميپرداخته است . از زمان فتحعليشاه كه نظام جديد داخل قشون ايران و حاجت بمشق نظامى احساس شد ، چند فوجى نيمهداوطلب و نيمهاجبارى از پارهاى ايالات بخصوص آذربايجان باز هم بدون هيچ قاعده و اساسى جمع كردند و آنها را مشق ميدادند تا در مورد لزوم از آنها استفاده كنند . محمد شاه در اواخر عمر خود بسفيريكه ببعضى از ممالك اروپا فرستاد امر كرد مشاقهائى براى قشون ايران استخدام كند . سفير مزبور ، حسين خان نظام الدوله ، با مترنيخ صدر اعظم اطريش وارد مذاكره شد و عدهاى افسر براى مشق دادن افواج جديد استخدام كرد ولى با ناخوشى شاه و بىاطلاعى حاجى ميرزا آقاسى از فن نظام چندان پيشرفتى در در اين كار حاصل نشد و عدهء اين افواج تفاوت نمايانى نكرد و اساس ارتش ايران همان سوارهء ايلى و پيادهء چريكى بود . اينطرز قشونگيرى البته با نظام جديد نميساخت و بر فرض اينكه دولت موفق ميشد كه به قدر احتياج ، قشون به طرز نظام جديد تربيت كند تازه با سركردگان آنها كه البته بايد از متنفذين محلى باشند تا بتوانند قشون جمعآورى كنند چه ميكرد ؟ و چگونه از عهدهء تقاضاهاى بىوجه آنها برميآمد ؟ يا چطور خود را برحم و مروت آنها واميگذاشت ؟ و در مورد هر حاجتى خود را گرفتار تعنت و رعونت ، حتى طغيان و سركشى آنها ميساخت . ؟ براى اصلاح تمام ناراحتيهاى اين طرز قشونگيرى ، امير نظام سرباز بنيچه را بجاى قشون چريك قديم و داوطلب سابق برقرار كرد . بنيچه ظاهرا از كلمه « بن » به معنى ريشه اخذ شده و بمعنى اساسنامه و در اصطلاح ماليه سابق عبارت از صورت تقسيم ماليات هرده بر آب و خاك آنده است كه سهم هر جريب زمين يا ساعت آب يعنى واحد مالياتى را معين و بدهى هر مالك را از كل مبلغ ماليات مشخص نمايد . براى اينكه قشونگيرى هم مثل ماليات بر پايه اساسى مستقر شود بنيچهء مالياتى را ماخذ دادن سرباز هم مقرر داشتند . خرج سفر سرباز تا محل اردوگاه و فرستادن كمكخرج براى سرباز و پادارانه دادن بخانواده در مدت بودن او در سر خدمت بر عهده صاحب بنيچه ( مالك ) بود . دولت هم جيرهء جنسى و مواجب نقدى در ششماههء مدت خدمت به او ميپرداخت كه در ششماههء مرخصى خانه نصف ميشد . حقوق ششماههء مرخصى خانهء اين افواج باسم ششماهه محلى در دستورالعمل ( بودجه ) هر ولايت بخرج ميآمد مقرر شد هر سال موقع نوشتن دستور العمل هر ولايت معين كنند كه هر ولايتى چند فوج ساخلو ( پادگان ) لازم دارد تا مصارف ششماههء سر خدمت آنها در دستور -