عبدالله مستوفى

40

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

مانع فتح هرات شدند . محمد ميرزا بمركز احضار و بولايت عهد تعيين و بجانب تبريز مركز ايالت اصلى عباس ميرزا مأمور شد . فتحعلى شاه براى برقرارى نظم در شيراز كه بواسطهء بيكفايتى حسينعلى ميرزا فرمانفرما كار آنجا چندان خوب نبود سفرى بشيراز رفت در اين مسافرت ميرزا اسمعيل مستوفى هم ملتزم بوده است . اولاد ميرزا اسمعيل مستوفى ميرزا اسمعيل بعد از بيابان‌گرديهاى مسافرتهاى جنگى آقا محمد خان در تمام مدت سلطنت فتحعليشاه در مركز رحل اقامت افكنده جز سفر آخرى فتحعلى شاه بشيراز سفر ديگرى از او معروف نيست و همواره در تهران مقيم و مشغول كارهاى استيفائى خود بوده است . در ايام سلطنت آقا محمد خان با مسافرتهاى اين پادشاه و ملازمت دائم ميرزا اسمعيل ، مجالى نبوده است كه بفكر تأسيس خانواده بيفتد . چنان كه تاريخ ولادت ميرزا نصر اللّه اولين اولاد او 17 جمادى الثانيه هزار و دويست و بيست و چهار و سال سيزدهم سلطنت فتحعليشاه مىباشد . معهذا هشت اولاد از خود باقى گذاشته كه اسامى آنها به ترتيب از اينقرار است : ميرزا نصر اللّه - ميرزا حسن - ميرزا حبيب اللّه - فاطمه خانم و يكدختر ديگر - ميرزا حسين - ميرزا اسد اللّه - ميرزا عليمحمد و اين هشت نفر اولاد را از دو زن داشته است زن اول او دختر يكى از ميرزاهاى اصفهان بوده كه اطلاعات دفترى پدرزن بداماد كمك زيادى كرده و زن دوم او از خانوادهء مرزبان امروزه بوده كه آقايان مرزبان با اولاد ميرزا حسن و ميرزا حسين و ميرزا عليمحمد پسرعمه و پسردائى ميشوند . خانه ميرزا اسمعيل كجا بود ؟ از بازارچه سرچشمه سابق و خيابان سيروس امروزه كه بكوچه شام بياتىها وارد شوند در اوائل كوچه سمت چپ كوچه بن‌بستى است كه فعلا درى هم به اين بن‌بست گذاشته‌اند در آخر اين بن‌بست سمت راست خانه‌اى بود كه آن را خانه وقفى ميگفتند و اين كوچه هم به همين مناسبت بكوچه وقفى مشهور بود معمرين اولاد ميرزا اسمعيل اين خانه را خانه مسكونى پدرى خود معرفى ميكردند . اين خانه ملك ميرزا بوده يا اجاره ميكرده است خبرى از آن ندارم اگر ملكى هم بوده است بعد از فروش ورثه ميرزا اسمعيل ، يكى از خريداران بعدى آن را وقف كرده است زيرا از خانواده ميرزا اسمعيل كسىكه توليت اين موقوفه را داشته باشد نيست اين خانه چندى محل مدرسه قدسيه ( اقدسيه بعد ) بود در آنوقت من آن را ديده‌ام بيرونى خيلى مختصر و اندرون نسبة مفصلترى داشت كه شايد امروز هم به حال سابق خود باقى و برپا باشد . پسر ارشد ميرزا اسمعيل ميرزا نصر اللّه پسر ارشد ميرزا اسمعيل همين كه به حد رشد رسيد ، به تحصيل پرداخت مدتى در علوم و فنون معموله زمان از قبيل صرف و نحو و منطق و معانى و بيان و تفسير و حديث و حسن خط صرف وقت كرد . يك كتاب صمديه در نحو و يك كتاب حاشيه ملا عبد اللّه در منطق