عبدالله مستوفى
1
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
مقدمه بنام خداوند بخشاينده مهربان نوشتن « شرح زندگانى خود » كار مشكلى است زيرا ممكن است فراموشى و اشتباه و ضعفهاى اخلاقى جبلى بشرى گاهى شخص را از راه حقيقت دور كند . ولى من سعى ميكنم آنچه مينويسم مطابق فكر و حافظهء امروزم باشد و در واقعات زندگانى خود كه البته با وقايع و اشخاص تماس پيدا خواهد كرد از معتقداتى كه امروز نسبت به آنها دارم دور نيفتم . « شرح زندگانى من » چيزى ندارد كه قابل خواندن باشد مقصود اصلى تشريح اوضاع اجتماعى و بالاختصاص روشن ساختن طرز جريان كارهاى دولتى و ادارى در شصت هفتاد سالهء ايام زندگانيم است و چون وضع اجتماعى و ادارى ، بخصوص قبل از مشروطه زادهء اوضاع ماقبل است بعنوان مقدمه از اسلاف خود هم خواهم نوشت تا زمينه بدست آيد و اوضاع ايام زندگى خودم بيشتر واضح گردد . اگر گاهى از كردههاى خود و پدر و جدم چيزهائى بنويسم براى روشن شدن يكى از اوضاع اجتماعى و يا تشريح يكى از كارهاى ادارى است نه خودستائى و حب اسلاف . البته انسان به حال خود واقفتر از ديگران است و اگر اتفاق افتد كه از اشخاص و خانوادههاى معروف ذكرى برود مقصود توهين آنان نيست بلكه روشن شدن اوضاع زمانه درنظر ، و قابل عفو است . شايد در ضمن نوشتن بعضى از وقايع زندگى خود و اسلافم با اشخاص و واقعاتى روبرو شوم كه لازم بدانم نسبت به آنها بسط مقال بدهم فرع زياده بر اصل را خرده نگيرند و مقصود اصلى را كه تشريح وضع اجتماعى و ادارى است درنظر آورند . براى اينكه مطالب خيلى خشك و خستهكننده نشود به خود اجازه مىدهم كه گاهگاه حكايات و مطايباتى هم از ديده و شنيدههاى خود بياورم . باغ فردوس شميران - اول خرداد 1321 شمسى عبد الله مستوفى