در گزارش‌هاى سال‌هاى پايانى فرمانروايى صفويان تا برافتادن دولت صفوى و اندكى پس از آن ، سيستان با مسئلهء بلوچستان و همچنين يورش افغانان پيوند مىيابد . دستور شهرياران و تحفة العالم دربردارنده گزارش‌هايى از اين روزگارند . امّا تحفة العالم مطلبى دربارهء مرز شرقى ايران نمىگويد . پس از برافتادن دولت صفوى در دو متن كه مربوط به دستور العمل و راهنماى ديوانسالارى ايرانى است ، اشاره‌هايى به حاكم و مداخل او در سيستان شده است . « 1 » سيستان‌شناسى تاريخ‌نگارىهاى پس از برافتادن صفويان تاريخ‌نگاران پس از برافتادن صفويان ، از سيستان در پيوند با رويدادها و تحوّلات سياسى جديد اين عصر ياد كرده‌اند . در سدهء دوازدهم هجرى قمرى / هجدهم ميلادى ، دشوارىهايى نظير مسئلهء قندهار يا يورش ازبكان ، كانون توجّه مورّخان نبود . امّا مسائل جديدى چهره نمود . اين مسائل جديد عبارت بودند از : پيگرد افغانان از سوى نادرشاه افشار ، برآمدن و برافتادن ملك محمود سيستانى كه مدعى ادامهء حاكميّت ملوك بود ، شورش سيستان در سال‌هاى پايانى عصر نادرى و در سال‌هاى پس از آن ، پيوند جانشينان نادر با افغانان و نيز پيوند دو دولت افشاريان و زنديان كه سيماى پايانى ذكر سيستان در تاريخ‌نگارىهاى اين دوره را تصوير مىكند . يكى از برجسته‌ترين آثار تاريخ‌نگارى روزگار افشاريان ، تاريخ جهانگشاى نادرى

--> ( 1 ) . تذكرة الملوك ، به كوشش سيد محمّد دبير سياقى ، همراه با سازمان ادارى حكومت صفوى نوشتهء و . مينورسكى ، ترجمهء مسعود رجب‌نيا ، انتشارات اميركبير ، تهران 1368 ، ص 82 . در تذكرة الملوك آمده است كه حاكم سيستان سالانه يكهزار و دويست و نود و يك تومان و چهار هزار و نهصد و هشتاد دينار مداخل و هزار نفر ملازم داشته است . در يك متن ديگر كه مانند تذكرة الملوك است ، نويسنده مىآورد كه مداخل حاكم سيستان « مبلغ يكهزار و هشتصد و هشتاد و شش تومان و ده هزار دينار و كسرى » بوده و او هفتصد و هشتاد و سه نفر ملازم داشته است . همچنين اضافه مىكند كه در عصر شاه سلطان حسين ، حاكم سيستان « قول‌بيگى » حكومت كرمان شد و « از سلك امراى تا بين قندهار » بيرون رفت « اگرنه در وقتى كه به كرمان حاكم تعيين مىشد ، حاكم سيستان قول بيگى دار القرار قندهار بود . » نگاه كنيد به : القاب و مواجب دورهء سلاطين صفويّه ، به كوشش يوسف رحيم‌لو ، انتشارات دانشگاه فردوسى مشهد ، 1371 ، ص 73 .