عشر . اين دو پيامد ، نتيجه‌اى واحد داشت و آن استقلال و بقاى ايران بود . با نگاهى به اوضاع آشفتهء سياسى در ايران آن روزگار مىتوان به عظمت اين پيروزى پى برد . بهار 6 با تعبير « لانه زنبور » و « قفس شير » براى ازبكان در شرق و عثمانىها در غرب به خطر حملهء آنان اشاره كرده و دربارهء حملهء ازبكان آورده است : « لانهء زنبور ازبك ، تركستان و خراسان را تاراج كرد و جلوريز به سوى عراق پيش مىآمد كه جنبش ايرانيان براى نجات كشور باز هم به ظهور پيوست ، گرداگرد جوانى جسور ، كه فكر و نقشهء تازه‌اى داشت ، گرفتند و به زودى زنبوران موذى را به لانهء اصلى برگرداندند » . او خطر عثمانىها را چنين بازگو كرده است كه « پشت سر اين لانهء زنبور [ تركمانان آق‌قوينلو و قراقوينلو ] « قفس شيرى » بود كه اروپا را به لرزه درآورده بود و آن دولت عثمانى بود كه امپراطورى وسيع خود را به شتاب داشت تشكيل مىداد و به ايران ، خاصّه آذربايجان و قفقاز و بغداد و كرمانشاه تا همدان چشم طمع دوخته بود . و اين يكى ، ديگر از آن شوخىها نبود و اگر آن روز كه هنوز استخوان‌بندى وحدت ملّى به دست « قزلباش » در ايران درست نشده ، عثمانى به ايران حمله كرده بود به سهولت بيرون نمىرفت » . در چنين شرايط خطرناكى ، ايران نه‌تنها از خطر حملات دشمنان مصون ماند ، بلكه به استقلال رسيد . شاه اسماعيل با فتح شهرها و ولايات ، تجديد امپراطورى ايران را ، كه به گفتهء براون 7 هشت قرن و نيم از زوال آن مىگذشت ، احيا كرد . اقتدار دولت صفويّه ، كه با زيربناى اعتقادات مذهبى شكل گرفته بود ، با روحيهء جنگجويى و بىهراسى مريدان در عرصه‌هاى نبرد مستحكم شد . اين استحكام با همهء مصائبى كه بعدها دامنگير آن شد ، و از جمله مهم‌ترين و مهيب‌ترين آنها يعنى شكست چالدران ، پايدار ماند . البتّه مشكلاتى كه براى دولت عثمانى به‌سبب شورش ينى چريان 8 پيشامد كرد ، از خوش‌اقبال‌هاى روزگار براى دولت و ملّت ايران بود و باعث شد تا سلطان عثمانى بر اثر گرفتارىهاى موجود از تبريز ، كه به تصرّف و اشغال وى درآمده بود ، دست بردارد و مجال براى حملهء دوباره نيابد . فى الجّمله ، آن دو دستاورد شاه اسماعيل يعنى ، اقتدار ملّى و رسميّت مذهب تشيّع ، تا امروز برقرار است . آنچه گفته شد ، مرورى اجمالى و شتابزده از حوادثى بود كه حكايت‌ها و نكات بسيارى را براى تحقيق و بررسى در خود جاى داده است و سئوالات بسيارى كه در نگاه‌ها و انتقادات مختلف ، جواب‌هاى متعدّد و متفاوت دارد . داستان پيروزى و اقتدار و