آرمينيوس وامبرى ( مترجم : فتحعلى خواجه نوريان )
81
سياحت درويشى دروغين در خانات آسياى ميانه ( فارسى )
زيرا اين ديوار بزرگى كه قبلا ذكر شد در پشت ساحل شمالى رودخانه در فاصله چهار تا شش ميل انگليسى برپا شده بود و چون حتى المقدور آن را در روى بلنديهاى جلگه بنا كرده بودند هنوز هم راه مطمئنى كه در فصول مختلف از تجاوز آب مصونست در امتداد خرابههاى همين ديوار عبور مىكند . شايد به همين دليل هم بود كه اكثر چادرها را در نزديكى اين ديوار برپا كرده بودند و ممكن نبود بيش از يكساعت طول بكشد و ما بعدهء معتنابهى ازين چادرها مصادف نشويم . من ديگر تا منتها اليه غربى اين قلاع باستانى پيش نرفتم و معتقد هم نيستم كه روايات افسانهآميز آن پايه صحيحى داشته باشد گو اينكه مرا بافتخار همين افسانهها پذيرائى ميكردند ، در عوض در سمت شرق بنظرم آمد كه ديوار در دو نقطهء مختلف شروع مىشود : اول در شمال شرقى گمشتپه كه تودهء عظيمترى از خرابهها ابتداء آن شاهراه بزرگ را نشان ميدهد . دوم تقريبا بفاصله بيست ميل انگليسى در سمت جنوب رود اترك نزديك دريا . اين هردو قسمت كمى بالاتر از آلتون تخماق « 1 » بهم متصل ميشوند . اما در آن راهى كه از گمشتپه شروع ميگردد دو روز تمام طول كشيد تا مساحت ده ميل جغرافيائى از مغرب بشمال شرقى را طى كردم . اين راه كاملا مشخص است زيرا از زمين دو يا سه پا بلندتر مىباشد و رويهمرفته منظره يك سنگربندى عظيمى را دارد كه برجهاى آنكه برآمدگيشان هنوز نمايان است هر هزار قدم بهزار قدم رديف هم قرار گرفته باشد و ميتوان حدس زد كه اين برجها تقريبا بيك اندازه ساخته شدهاند ، بمحاذات ديوارها چندين تپه ماهور قابل توجه نيز ديده مىشود ولى من كشف و توصيف آن را با طيب خاطر براى مسافرينى كه بعد از من خواهد آمد واگذار ميكنم زيرا شخصا هيچگونه اطلاعى راجع به آنها ندارم و حتى هيچ فرضيهء معقولى درباره آنها نميتوانم بكنم . بعضى از اين تپههاى كوچك بوسيلهء تركمنها حفارى شده و
--> ( 1 ) - Altin Tokmak