آرمينيوس وامبرى ( مترجم : فتحعلى خواجه نوريان )
64
سياحت درويشى دروغين در خانات آسياى ميانه ( فارسى )
كشتى را معاينه كنند تا مطمئن شوند كه حامل اسراء و اسلحهء جنگى و ساير كالاهاى قاچاق نيست . نتيجهء اين نظم و ترتيب مفيد آن است كه تمام كشتىهاى تركمنى مرتبا به ثبت ميرسند و تفتيش ميشوند فقط عدهء كمى از قايقها كه مى - خواهند ازين مقررات شانه خالى كنند مجبورند بطور قاچاق و بىترتيب دريا - نوردى نمايند ولى عيب آن اينست كه امكان دارد با رزمناوهاى روس مواجه شده و در صورت مقاومت بقعر دريا روانه شوند . ازين سختگيرىها دو نتيجه حاصل مىشود در نقاطيكه بواسطهء راهزنى تجارت از ميان رفته است مجددا برقرار ميگردد . ديگر آنكه با فلان و فلان عشيرهء بومى روابط دوستانه ايجاد مىشود و اين عشاير مىتوانند بعدها در مقابل آنهائى كه در دشمنى سرسخت هستند و پافشارى دارند ، نقطهء اتكائى بشوند . در زمانى كه من از آشوراده ديدن كردم خدر خان از نژاد « گازيلى كر » « 1 » از سى سال قبل داراى عنوان دريابيگى « 2 » ( آميرال ) و در استخدام روسها بود و در ماه چهل دوكا حقوق داشت كه ده دوكاى آن را به ميرزاى « 3 » خود ميپرداخت . خدر خان در ميان اين جمعيت نيمه اروپائى باز هم در زير چادر زندگى مىكرد . مأموريت اصلى او اين بود كه در ميان تركمنها بطور كلى اعمال نفوذ نمايد و خوى دزدى را از سر آنها خارج بسازد . شايد هم از او انتظار داشتند اطلاعاتى راجع به تاختوتازهاى ساير تركمنها بدهد زيرا افراد ايل او اگر مايل بودند به خوبى مىتوانستند نقش جاسوس را بازى كنند ولى خدر خان هرگز نتوانسته بود آنها را به يك چنين كارى وادار كند . اين شخص كه سابقا مسلمان پاكى بود تدريجا با ودكا « 3 » ( عرق روسى ) طورى سروكار پيدا كرده بود كه شبوروز خود را به حال مستى ميگذرانيد و پسرهايش كه بعدا بايستى جانشين او شوند با قرقچى « 4 » ها ( راهزنان )
--> ( 1 ) - Gazili Kor ( 2 ) - در متن لفظ دريابيگى آمده است . ( 3 ) - در متن لفظ ميرزا و دكا آمده . ( 4 ) - Karakttchi